Plan om kolencentrales in Illinois te vervangen door zonneparken faalt goeddeels

Grootse ambities, magere resultaten

De Amerikaanse staat Illinois lanceerde vijf jaar geleden het Coal to Solar and Energy Storage Initiative. Het idee was simpel: gebruik de bestaande netaansluitingen en grond van gesloten kolencentrales om snel zonneparken en batterijopslag te bouwen. Dat zou niet alleen de energietransitie versnellen, maar ook een deel van de belastinginkomsten en banen compenseren die verdwijnen zodra een kolencentrale dichtgaat. Het programma moest leiden tot minstens zes grote zonneparken met opslag en vijf losstaande batterijparken. In de praktijk kwamen er drie relatief kleine zonneparken met opslag - en geen enkel losstaand batterijpark, blijkt uit het rapport van het Climate Jobs Institute van de Universiteit van Illinois en Prairie Rivers Network.

Slechts twee bedrijven konden meedoen: energiereuzen NRG Energy en Vistra. Beide hielpen destijds mee het programma vorm te geven. NRG trok zich uiteindelijk helemaal terug uit de twee batterijprojecten die het had voorgesteld. Vistra bouwde wel drie zonneparken met opslag, maar schrapte plannen voor nog eens drie zonneparken met opslag en drie losstaande batterijparken.

Vaste subsidie hield geen gelijke tred met de markt

Onderzoekers wijzen vooral naar de opzet van de financiële prikkel. Bedrijven konden certificaten voor hernieuwbare energie verdienen en die vervolgens verkopen aan energieleveranciers, die van de staat verplicht in 2030 100 procent schone stroom moeten leveren. Maar de prijs van die certificaten lag wettelijk vast op 30 dollar per stuk, en bedrijven kregen ze alleen als ze ook tussen de 2 en 10 megawatt aan batterijopslag bouwden. Vistra had aangedrongen op een hogere prijs, maar wetgevers vonden 30 dollar destijds voldoende.

Daarna liepen de kosten flink op door inflatie, duurdere leningen en problemen in de aanvoerketen van zonnepanelen en batterijen. Bij de drie projecten die Vistra wél realiseerde, bouwde het bedrijf steeds precies het minimum aan opslag: 2 megawatt, tegenover de aanvankelijk beloofde 39 megawatt verspreid over zes locaties. Ook de omvang van de zonneparken zelf kromp, van in totaal 294 naar 164 megawatt. Voor losstaande batterijparken van 37 megawatt bood de staat aparte subsidies aan, maar daarop kwam van de twee bedrijven samen precies één aanvraag binnen - die uiteindelijk niet werd gehonoreerd.

Ook praktische obstakels speelden mee. Het programma sloot gemeentelijke nutsbedrijven en energiecoöperaties op het platteland uitdrukkelijk uit. Zelfs met bestaande hoogspanningsverbindingen bleek een nieuwe aanvraag in de interconnectiewachtrij duur en traag. En op veel kolensites ligt nog altijd giftige kolenas in de grond, wat bouwen onmogelijk maakt - een probleem dat volgens de onderzoekers voorlopig niet verdwijnt nu de regering-Trump federale regels voor het opruimen van kolenas heeft teruggedraaid.

Banen en belastinggeld komen niet één-op-één terug

De omgebouwde locaties laten ook zien dat een zonnepark nooit alle banen en belastinginkomsten van een kolencentrale vervangt. Na de bouwfase blijven vooral monitoring- en onderhoudsbanen over - "enkele per locatie", aldus onderzoeker Roshan Krishnan van het Climate Jobs Institute. Ook fiscaal is het verschil groot: het zonnepark dat Vistra bouwde bij de Baldwin-kolencentrale, die in 2028 sluit, levert naar verwachting zo'n 6 miljoen dollar aan vastgoedbelasting op over de hele levensduur. De kolencentrale zelf bracht in 2025 alleen al 3,1 miljoen dollar op, en zelfs 4,8 miljoen dollar in topjaar 2016.

Toch zien de onderzoekers geen reden om te stoppen met het ombouwen van kolensites. Vistra werkt inmiddels aan meerdere nieuwe projecten, maar dan buiten het keurslijf van de wet uit 2021, die eiste dat opwek precies op de kolensite zelf moest staan. Zo bouwt het bedrijf een zonnepark op ruim twaalf kilometer van zijn Joppa-kolencentrale, en gebruikt het daarbij toch de bestaande netaansluiting van die centrale. Illinois heeft daarnaast andere subsidies, onder meer voor de herontwikkeling van vervuilde industrieterreinen, die geschikter kunnen blijken voor toekomstige coal-to-solar-projecten.