ESA-topvrouw: Europa moet aardobservatie overnemen nu VS bezuinigt

Al bijna veertig jaar houdt Simonetta Cheli zich bezig met het observeren van de aarde vanuit de ruimte. Ze is directeur aardobservatie bij ESA en hoofd van het Europese ruimteonderzoeksinstituut ESRIN in het Italiaanse Frascati. Satellietbeelden van de aarde zijn volgens haar onmisbaar om te zien hoe het klimaat verandert, hoe bossen verdwijnen, hoe ijskappen smelten en hoe de luchtkwaliteit zich ontwikkelt. "We moeten weten wat de staat van onze planeet vandaag is, om die morgen te kunnen beschermen", zegt Cheli.

Europa vult het gat dat de VS laat vallen

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA heeft de afgelopen tijd flink moeten bezuinigen, ook op programma's die de aarde vanuit de ruimte in de gaten houden. Cheli ziet daarin een kans voor Europa. ESA loopt volgens haar op bepaalde terreinen, zoals het meten van CO2-uitstoot, al voor op de Verenigde Staten. Toen zij in 1988 bij ESA begon, moest de organisatie nog leunen op Amerikaanse en Japanse satellieten. Pas in 1991 lanceerde ESA haar eerste eigen aardobservatiesatelliet, ERS-1. Inmiddels beheert het instituut in Frascati meer dan twintig actieve missies en staan er ruim veertig nieuwe missies op de planning.

Samenwerking onder politieke druk

Toch verandert de internationale samenwerking volgens Cheli merkbaar. ESA telt 23 lidstaten en werkt dagelijks samen met partners als de Europese Unie, NASA, Brazilië, India en diverse Afrikaanse landen. Klimaatverandering stopt niet bij landsgrenzen, benadrukt ze: wat er in Groenland gebeurt, raakt de hele wereld. Juist daarom is gedeelde data cruciaal. Toch is die samenwerking de laatste tijd minder vanzelfsprekend geworden. Cheli: "We gingen vroeger samen naar klimaatconferenties. Dat doen we nu niet meer." Op werkniveau functioneert de band met Amerikaanse partners nog goed, maar politiek ligt de relatie gevoeliger dan voorheen.

Nieuwe satellieten en een supercomputer

Ondanks de politieke spanningen blijft ESA volop lanceren. In de drie weken voor het interview schoot de organisatie drie nieuwe missies de ruimte in: een satelliet die oceaanprocessen en extreem weer bestudeert, de Fluorescence Explorer die de gezondheid van planten meet, en Sentinel-3C, die temperaturen op land en zee registreert. Die laatste satelliet bleek deze zomer tijdens hittegolven direct nuttig. Ook lanceerde ESA de laatste acht satellieten van de Italiaans gefinancierde IRIDE-constellatie, een netwerk dat continu beelden van de aarde verzamelt. Om de enorme hoeveelheden data te verwerken, nam ESRIN recent een nieuwe supercomputer in gebruik: Space HPC. Dat systeem moet het mogelijk maken om satellietdata sneller en gedetailleerder te analyseren dan voorheen, cruciaal nu het aantal missies en satellieten alleen maar toeneemt.