Afgedankte SpaceX-raket slaat krater in de maan met 8700 km/u

Een afgedankte bovenste trap van een SpaceX Falcon 9-raket is vanochtend vroeg met een snelheid van 8700 kilometer per uur op de maan gebotst. Het rakettuig, bijna 14 meter lang en 4000 kilo zwaar, zweefde al ruim een jaar oncontroleerbaar door de ruimte voordat het op ramkoers met de maan belandde. Astronomen over de hele wereld richtten hun telescopen op de voorspelde inslagplek, in de hoop beelden te bemachtigen van een zeldzaam moment: het ontstaan van een krater in real time.

Van lancering tot ongecontroleerde botsing

De trap maakte deel uit van een Falcon 9-raket die in januari vorig jaar de Hakuto-R lanceerde, een maanlander van het Japanse bedrijf ispace. Die missie mislukte destijds ook: Hakuto-R crashte bij een landingspoging op de maan. Omdat de zware lading meer stuwkracht vergde dan gebruikelijk, hield de bovenste trap na het afstoten van de lander te weinig brandstof over om veilig terug te keren naar de aarde of in een stabiele baan te blijven. Het brokstuk raakte in een baan die het, zonder dat iemand dat had gepland, uiteindelijk naar de maan voerde.

De inslag werd rond 5.35 uur Britse tijd verwacht, dichtbij de Einstein-krater aan de rand van de voor ons zichtbare maankant. NASA schat dat de klap een nieuwe inslagkrater van ongeveer 18 meter breed en 4 meter diep heeft achtergelaten. Naast telescopen op aarde houden ook maanverkenners van Zuid-Korea en de Verenigde Staten de plek in de gaten om voor- en na-beelden te vergelijken.

Gat in de regels voor commerciële raketten

Het incident legt een leemte in de regelgeving bloot. Ruimteorganisaties als NASA en de Europese ruimtevaartorganisatie ESA moeten bij elke lancering vooraf een plan indienen voor het einde van de levensduur van hun vaartuigen, inclusief genoeg brandstof om veilig te deorbiteren. Voor commerciële bedrijven zoals SpaceX gelden zulke eisen vooralsnog niet, zegt planeetwetenschapper Hannah Sargeant van de universiteit van Leicester. Ze noemt het ontbreken van zulk ruimtevaartbeleid voor private partijen zorgelijk: "Het is niet goed om willekeurig ruimtepuin op de maan af te vuren. Stel dat het een plek van bijzondere waarde raakt, of schade toebrengt aan de historische Apollo-landers?" Er wordt inmiddels gewerkt aan strengere regels voor commerciële missies.

Toch valt er ook wetenschap te halen uit het ongeluk. De inslag biedt onderzoekers een zeldzame kans om te zien hoe regoliet, het losse maanstof en gruis op het oppervlak, wordt opgeworpen bij een botsing. Planeetwetenschapper Roberto Bugiolacchi van de Macau University of Science and Technology wijst erop dat het maanoppervlak al decennialang wordt geraakt door landingen, lanceringen en crashes van diverse landen, naast miljoenen jaren aan natuurlijke inslagen. Bij een gecontroleerde crash, met bekende massa, snelheid en invalshoek, kunnen wetenschappers zelfs gerichte data verzamelen over hoe planeetoppervlakken door inslagen veranderen - data die normaal alleen bij toevallige, willekeurige gebeurtenissen beschikbaar is.