NASA probeert inslag van oude rakettrap op de maan te filmen

Op 15 januari 2025 lanceerde SpaceX een Falcon 9-raket met daarop de maanlander Blue Ghost 1 van het Amerikaanse bedrijf Firefly Aerospace, onderdeel van NASA's CLPS-programma voor commerciële maanmissies. De bovenste trap van die raket bleef daarna in de ruimte achter. Door de zwaartekracht van de maan en zonneactiviteit raakte het onderdeel op een koers die eindigt in een inslag op het maanoppervlak, dit keer onbedoeld.

Onafhankelijke sterrenkijkers ontdekten de koers

Niet NASA zelf, maar amateurastronomen merkten als eerste op dat de rakettrap op ramkoers met de maan lag. Zij gebruikten daarvoor openbaar beschikbare gegevens. Het Center for Near Earth Object Studies van NASA, gevestigd bij het Jet Propulsion Laboratory in Californië, bevestigde later dat de kans op inslag 100 procent is. Dit centrum houdt normaal gesproken natuurlijke objecten zoals asteroïden in de gaten die een gevaar voor de aarde kunnen vormen. De inslag zelf levert geen enkel risico op voor onze planeet.

Een krater van 18 meter breed

De maan heeft geen atmosfeer die binnenkomende objecten afremt. Daardoor wordt het oppervlak dagelijks geraakt door meteorieten. Een inslag door mensenwerk komt veel minder vaak voor, maar gebeurt af en toe wel. Onderzoekers verwachten dat de rakettrap een krater achterlaat van ongeveer 18 meter breed en 3,6 meter diep, waarbij stof en steen alle kanten op vliegen. Die uitgeworpen brokstukken heten ejecta. Ter vergelijking: een natuurlijke meteoriet met dezelfde inslagenergie raakt de maan gemiddeld eens in de zes dagen. Het oppervlak van de maan verwerkt dus voortdurend klappen van deze omvang.

Voor wetenschappers is zo'n inslag toch waardevol. Door te bestuderen hoe het stofwolkje zich gedraagt, leren ze meer over de opbouw van de maanbodem. Die kennis helpt bij het plannen van toekomstige verkennings- en onderzoeksmissies.

Telescopen en ruimtesondes kijken mee

Met het blote oog is de inslag vanaf de aarde niet te zien. Het Meteoroid Environments Office van NASA, ondergebracht bij het Marshall Space Flight Center in Alabama, probeert het moment toch vast te leggen met telescopen op de grond. Weer en lichtomstandigheden kunnen dat lastig maken. Daarnaast proberen de maanverkenner Lunar Reconnaissance Orbiter van NASA en het ShadowCam-instrument aan boord van de Zuid-Koreaanse Korea Pathfinder Lunar Orbiter foto's te maken van het inslaggebied, zowel ervoor als erna. Of dat lukt, hangt af van licht, baanposities en timing. Het kan dagen duren voordat die beelden binnenkomen.

Het achterlaten van uitgebluste rakettrappen op het maanoppervlak is overigens een geaccepteerde en veilige manier om van ruimtevaartuigen af te komen. Voor missies in een lage baan om de maan is dit soms zelfs de enige praktische optie. Veel ruimtevaartorganisaties kiezen bewust voor een gecontroleerde inslag, omdat die een voorspelbaar en traceerbaar einde van een missie oplevert.