Finland krijgt als eerste land vergunning voor eindberging van kernafval

Het Finse nucleaire veiligheidsagentschap STUK heeft het bedrijf Posiva de operationele vergunning verleend voor Onkalo, Fins voor 'grot' of 'spelonk'. Daarmee is Finland het eerste land dat een vergunning afgeeft voor permanente, ondergrondse opslag van verbruikte splijtstof uit kerncentrales. Tot nu toe ligt kernafval overal ter wereld nog in tijdelijke, bovengrondse opslagbassins bij centrales, soms al decennialang. Onkalo moet daar definitief een einde aan maken.

Honderden meters diep in het gesteente

De faciliteit ligt bij Olkiluoto, aan de westkust van Finland, en bestaat uit een netwerk van tunnels op ongeveer 400 tot 450 meter diepte in stabiel granietgesteente. Op die diepte is het gesteente al miljoenen jaren vrijwel onveranderd, wat volgens Posiva de beste garantie biedt dat het afval niet in aanraking komt met grondwater of het oppervlak. De verbruikte splijtstofstaven worden verpakt in dikke koperen containers, die vervolgens worden omhuld met bentonietklei. Die klei zwelt op bij contact met vocht en sluit de containers extra af. Dit opslagprincipe staat bekend als de KBS-3-methode, ontwikkeld door Zweedse en Finse onderzoekers.

Honderdduizend jaar is geen overdrijving

De term honderdduizend jaar lijkt extreem, maar is wel realistisch voor dit type afval. Verbruikte splijtstof blijft gedurende duizenden tot tienduizenden jaren radioactief stralen op niveaus die gevaarlijk zijn voor mens en milieu. Pas na zo'n lange periode daalt de straling tot een niveau dat vergelijkbaar is met natuurlijk uranium-erts. Onkalo is ontworpen om die hele periode te overbruggen zonder dat er onderhoud of menselijk toezicht nodig is, iets wat voor geen enkele andere menselijke constructie ooit is geprobeerd op deze schaal.

Voorbeeld voor andere landen

Posiva, een samenwerking tussen de Finse energiebedrijven TVO en Fortum, werkt al sinds de jaren negentig aan het project. Eerst werd een proefondergrondse laboratoriumtunnel aangelegd om het gesteente te onderzoeken, daarna volgde de daadwerkelijke bouw van de opslagtunnels. Met de vergunning op zak kan Posiva nu echt beginnen met het plaatsen van de eerste koperen containers. Een exacte startdatum is nog niet bekendgemaakt. Het Finse model wordt internationaal op de voet gevolgd. Zweden bouwt met het project Forsmark een vergelijkbare faciliteit, en ook landen als Frankrijk en Canada onderzoeken soortgelijke oplossingen voor hun eigen groeiende voorraad kernafval.