Klimaat & energie › Direct air capture & geo-engineering
Waarom de oceaan tijdens ijstijden extra CO2 opsloeg, blijkt nu uit MIT-model
Tijdens ijstijden sloeg de oceaan veel meer CO2 op dan nu, maar wetenschappers wisten niet precies waarom. Onderzoekers van MIT en de Université du Québec à Rimouski ontdekten dat niet koud water alleen, maar vooral de combinatie van zee-ijs rond Antarctica en veranderende oceaanstromingen de sleutel is.
De aarde kende de afgelopen 800.000 jaar steeds afwisselend warme en koude periodes. Tijdens de koude ijstijden daalde de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer sterk, terwijl de oceaan juist veel meer koolstof vasthield. Wetenschappers zoeken al decennia naar de precieze oorzaak daarvan, omdat die kennis ook helpt om te voorspellen hoe de oceaan reageert op de huidige opwarming. Een nieuw onderzoek, gepubliceerd in het tijdschrift Science Advances, brengt daar verandering in.
Drie manieren om CO2 vast te houden
Onderzoeker Jonathan Lauderdale van het Department of Earth, Atmospheric and Planetary Sciences van MIT legt uit dat de oceaan via drie mechanismen koolstof opslaat. Ten eerste lost koud water meer CO2 op dan warm water, vergelijkbaar met een koude priklimonade die meer koolzuur bevat dan een warme. Omdat koud water zwaarder is, zakt het naar de diepzee en neemt het de opgeloste CO2 mee. Ten tweede speelt biologie een rol: fytoplankton aan het oceaanoppervlak nemen CO2 op bij fotosynthese. Als deze organismen afsterven of worden opgegeten, zinken de overblijfselen naar de diepzee, waar bacteriën ze weer omzetten in opgeloste CO2. Ten derde is er een derde, lastiger te meten factor die onderzoekers 'disequilibrium' noemen: het verschil tussen de hoeveelheid CO2 die een watermassa in theorie zou kunnen opnemen en de hoeveelheid die daadwerkelijk aanwezig is.
Samenspel van zee-ijs en zeestromingen
Eerdere studies onderzochten steeds één factor afzonderlijk: alleen de temperatuur, alleen het zee-ijs, of alleen veranderingen in zeestromingen. Dat leverde geen verklaring op voor de grote hoeveelheid extra koolstof die tijdens ijstijden werd opgeslagen. Het team combineerde daarom alle drie de processen in één model. Daaruit bleek dat vooral de combinatie van uitgebreid zee-ijs rond Antarctica en een trager wordende Zuidelijke Oceaancirculatie bepalend is. Beide factoren zorgen er samen voor dat koolstofrijk water uit de diepzee minder lang aan het oppervlak blijft en dus minder tijd heeft om CO2 uit te wisselen met de atmosfeer. Daardoor wordt veel meer koolstof terug de diepzee in gestuurd in plaats van de lucht in.
Wat dit betekent voor nu
De bevindingen zijn ook relevant voor actuele zorgen over de Atlantische Meridionale Omkeercirculatie (AMOC), de grote zeestroming die onder meer de Golfstroom aandrijft. Volgens Lauderdale fungeert de oceaan als een gelaagde taart, met noordelijk Atlantisch water boven dichter water uit de Zuidelijke Oceaan. Een vertragende AMOC verschuift de grens tussen die lagen, wat de opslag van koolstof in de diepzee kan beïnvloeden. Tegelijk zorgt opwarming voor minder zee-ijs, wat het tegenovergestelde effect heeft. Welke kracht de overhand krijgt, is nog onduidelijk, maar het onderzoek laat zien dat dit soort processen niet los van elkaar te begrijpen zijn.
Achtergrond & begrippen
Wat betekent dit voor de toekomst? Dit onderzoek toont dat de opname van CO2 door de oceaan afhangt van een subtiel samenspel tussen zee-ijs en zeestromingen, niet van temperatuur alleen. Dat is belangrijk omdat klimaatmodellen hiermee nauwkeuriger kunnen voorspellen hoe de oceaan koolstof opneemt of juist weer loslaat naarmate het zee-ijs rond Antarctica smelt en stromingen zoals de AMOC veranderen. Begrip van dit mechanisme helpt wetenschappers in te schatten hoe snel atmosferisch CO2 kan stijgen als de natuurlijke 'oceaanbuffer' verandert.
- CO2-sequestratie
- Het vastleggen en langdurig opslaan van koolstofdioxide, in dit geval in de diepzee.
- Oplosbaarheidspomp
- Het proces waarbij koud, dicht zeewater meer CO2 opneemt en naar de diepzee zakt.
- Biologische pomp
- Het proces waarbij fytoplankton CO2 opnemen en, na afsterven, als organisch materiaal naar de diepzee zinken.
- Disequilibrium
- Het verschil tussen de hoeveelheid CO2 die water in theorie kan bevatten en de hoeveelheid die er werkelijk in zit.
- Zuidelijke Oceaancirculatie
- Het systeem van zeestromingen rond Antarctica dat koolstofrijk diepzeewater naar het oppervlak brengt.
- AMOC (Atlantische Meridionale Omkeercirculatie)
- De grote zeestroming in de Atlantische Oceaan, waaronder de Golfstroom, die warm en koud water tussen noord en zuid verplaatst.
- Glaciale circulatie
- De veranderde patronen van oceaanstromingen die typisch optreden tijdens een ijstijd.
Bronnen
Dit artikel is met behulp van AI geschreven op basis van bovenstaande bronnen en is geen letterlijke vertaling. Zo werkt onze redactie.