Klimaat & energie › Direct air capture & geo-engineering
COP31 verdeeld over plan om opwarming terug te draaien met CO2-opvang
Op de klimaattop COP31 in Antalya wordt gesproken over technologie die CO2 uit de lucht of fabrieksschoorstenen haalt en opslaat. Een conceptakkoord wil die opvangcapaciteit flink opschroeven, maar critici vrezen dat dit vooral de fossiele industrie helpt en echte emissiereductie vertraagt.
De wereld gaat de grens van 1,5 graad opwarming voorbij. Dat staat vrijwel vast. Op de klimaattop COP31 in de Turkse stad Antalya draait het daarom niet alleen om het afremmen van uitstoot, maar ook om de vraag of we de temperatuur ooit weer kunnen laten dalen. De sleutel daarvoor ligt volgens een conceptakkoord bij technologie die CO2 uit de atmosfeer of uit industriële rookgassen haalt. Het concepttekst roept op om de opvangcapaciteit wereldwijd te laten groeien tot minstens 500 miljoen ton CO2 per jaar in 2035, met een streven van 1,3 tot 2,5 miljard ton per jaar op de langere termijn.
Opvangen, opslaan of gebruiken
Er bestaan verschillende vormen van koolstofverwijdering. Sommige zijn simpel, zoals bomen planten. Andere zijn technisch complex: installaties die CO2 rechtstreeks uit de buitenlucht filteren en diep onder de grond pompen, of gewassen die koolstof opnemen en vervolgens worden verbrand voor energie, waarbij de vrijkomende CO2 wordt afgevangen. Daarnaast is er technologie die uitstoot bij fabrieken en energiecentrales afvangt om op te slaan of te verwerken in producten. Het probleem: geen van deze methodes is ooit op de voorgestelde schaal toegepast. De hoeveelheid CO2 die momenteel permanent kan worden opgeslagen, is kleiner dan wat één grote fossiele energiecentrale in een jaar uitstoot.
Grote lobby van de fossiele industrie
Critici wijzen erop dat vooral olie- en gasbedrijven deze technologie al jaren aanprijzen op klimaattoppen. Een analyse van het Center for International Environmental Law telde dit jaar een record van 700 lobbyisten voor afvangtechnologie op COP31, waarvan 45 zelfs deel uitmaken van officiële landendelegaties. Dat aantal is groter dan de gezamenlijke delegaties van de vijftig kleinste deelnemende landen. Onderzoek van ProPublica en Drilled toonde eerder al aan dat olie- en gasbedrijven al meer dan dertig jaar onderzoek aan Amerikaanse topuniversiteiten financieren naar technologie die voortgezet fossiel gebruik mogelijk maakt. Inheemse vertegenwoordigers, waaronder de Alaskaanse waarnemer Aakaluk Adrienne Blatchford, waarschuwen dat de belofte om later CO2 te verwijderen een excuus wordt om nu door te gaan met fossiele winning.
Twijfel over land, water en wetenschap
Ook de praktische gevolgen baren zorgen. Klimaatactivist Kwami Dodzi Kpondzo uit Togo wijst op bio-energie met koolstofafvang: gewassen verbouwen, verbranden voor energie en de uitstoot opslaan. Dat vraagt enorme oppervlakten landbouwgrond, wat volgens hem kan leiden tot verplaatsing van gemeenschappen, verlies van bos en druk op voedselzekerheid en watervoorraden. Mariene bioloog James Kerry van OceanCare benadrukt dat het wetenschappelijk bewijs voor veel van deze technieken nog niet overtuigend is: onduidelijk is hoeveel CO2 echt duurzaam wordt vastgehouden en welke ecologische schade ontstaat. Het VN-klimaatpanel IPCC gaat in scenario's uit van maximaal 6 miljard ton ondergrondse opslag per jaar halverwege deze eeuw, een veelvoud van wat nu haalbaar is. Landen als Brazilië, Denemarken, Saudi-Arabië en het Verenigd Koninkrijk steunen de technologie, terwijl kleine eilandstaten, Duitsland, Kenia en Mexico terughoudender zijn.
Achtergrond & begrippen
Wat betekent dit voor de toekomst? Of de opwarming van de aarde ooit weer kan dalen, hangt niet alleen af van nieuwe opvangtechnologie, maar vooral van hoe snel uitstoot nu al wordt teruggebracht. Als landen te veel vertrouwen op toekomstige CO2-opvang, kan dat de druk om fossiele brandstoffen af te bouwen juist verminderen. De uitkomst van dit debat op COP31 bepaalt mede hoeveel geld en beleidsruimte naar echte emissiereductie gaat versus naar nog onbewezen technologie.
- COP31
- De 31e VN-klimaattop, dit jaar gehouden in Antalya, Turkije, waar landen onderhandelen over wereldwijd klimaatbeleid.
- CO2-opvang (carbon dioxide removal, CDR)
- Verzamelnaam voor technieken die CO2 al uit de atmosfeer verwijderen, zoals bomen planten of lucht filteren.
- CCUS (carbon capture, utilisation and storage)
- Technologie die CO2-uitstoot bij fabrieken en energiecentrales afvangt voor opslag of hergebruik, voordat het de lucht bereikt.
- Bio-energie met koolstofafvang en -opslag
- Methode waarbij gewassen worden verbouwd en verbrand voor energie, waarna de vrijkomende CO2 wordt opgevangen en ondergronds opgeslagen.
- Overshoot van 1,5 graad
- Het moment waarop de gemiddelde wereldwijde temperatuur de internationaal afgesproken grens van 1,5 graad opwarming overschrijdt.
- IPCC
- Het Intergovernmental Panel on Climate Change, het wetenschappelijke VN-orgaan dat klimaatscenario's en risico's beoordeelt.
Bronnen
Dit artikel is met behulp van AI geschreven op basis van bovenstaande bronnen en is geen letterlijke vertaling. Zo werkt onze redactie.