Klimaat & energie › Direct air capture & geo-engineering
COP31 start nu vaststaat dat wereld 1,5 graden-grens zal overschrijden
De VN-klimaattop COP31 is deze week begonnen in het Turkse Antalya, vlak na het bericht dat de wereld de opwarmingsgrens van 1,5 graden gegarandeerd gaat overschrijden. Voor het eerst erkent een VN-rapport dit expliciet, en dat zet grootschalige CO2-verwijdering uit de lucht hoog op de agenda. Critici vinden dat de klimaattop zelf ook op de schop moet.
Tienduizenden afgevaardigden en waarnemers zijn deze week neergestreken in Antalya voor twaalf dagen klimaatonderhandelingen. Het is de eerste COP sinds de VN vorige maand bevestigde dat de wereld de in 2015 in Parijs afgesproken grens van 1,5 graden opwarming hoe dan ook gaat overschrijden. Het Milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP) stelde in zijn Limiting Overshoot-rapport voor het eerst zwart op wit dat deze overschrijding onder alle realistische scenario's onvermijdelijk is.
Waarom overshoot nu vaststaat
Het Parijsakkoord uit 2015 moest de opwarming beperken tot ruim onder 2 graden, met 1,5 graden als streefdoel. Landen hebben de afgelopen tien jaar te weinig uitstoot teruggedrongen om dat doel nog te halen. Volgens het UNEP-rapport is het nu alleen nog mogelijk om de temperatuur na een periode van overschrijding weer terug te brengen onder 1,5 graden, en dan alleen als de wereld naast het bijna volledig stoppen met uitstoot ook honderden miljarden tonnen CO2 uit de atmosfeer haalt. Dat kan met technologie die CO2 letterlijk uit de lucht filtert, of met natuurlijke methoden zoals herbebossing.
CO2 uit de lucht halen wint terrein
Die boodschap verandert de discussie op de top. Tot voor kort gold CO2-verwijdering als controversieel: critici vreesden dat het de aandacht zou afleiden van het daadwerkelijk terugdringen van uitstoot. Maar nu overshoot vaststaat, zeggen onderzoekers als Steve Smith van de universiteit van Oxford dat het onderwerp hoger op de agenda komt. Ook milieuorganisaties draaien bij: de Amerikaanse Natural Resources Defense Council riep activisten vorige maand op om een CO2-verwijderingsindustrie net zo te steunen als ze eerder zonne- en windenergie steunden. Toch heeft nog geen enkel land concrete, meetbare doelen voor CO2-verwijdering opgenomen in zijn klimaatplannen bij de VN, een stap die volgens experts wel nodig is om de benodigde schaal te bereiken.
Kritiek op het onderhandelproces zelf
Sommige wetenschappers trekken een bredere conclusie: het mislukken van snelle emissiereductie laat volgens hen zien dat de COP-top zelf hervormd moet worden. Klimaatwetenschapper Johan Rockström van het Potsdam-Institut für Klimafolgenforschung adviseert een coalitie van ongeveer zestig landen die buiten de officiële VN-structuur sneller van fossiele brandstoffen af wil. Rockström pleit al jaren voor besluitvorming bij meerderheid van stemmen in plaats van de huidige regel dat alle landen het unaniem eens moeten worden, waardoor een handvol landen besluiten kan blokkeren. Toch wijzen andere experts erop dat de COP-toppen al veel hebben bereikt: bij het Parijsakkoord in 2015 koerste de wereld nog op zo'n 4 graden opwarming deze eeuw, inmiddels is dat bij huidig beleid gedaald naar 2,6 tot 2,8 graden. Echte doorbraken moeten volgens klimaatonderzoeker Ed Carr van het Stockholm Environment Institute uiteindelijk uit nationaal beleid komen, niet van de top zelf.
Achtergrond & begrippen
Wat betekent dit voor de toekomst? Nu vaststaat dat de 1,5 graden-grens wordt overschreden, verschuift het debat van alleen uitstoot verminderen naar ook actief CO2 uit de lucht halen. Dat kan technologieën voor CO2-verwijdering een enorme impuls geven, maar vraagt ook om concrete afspraken en hervorming van internationale klimaatonderhandelingen om die schaal daadwerkelijk te bereiken.
- COP
- Conference of the Parties, de jaarlijkse VN-klimaattop waarop landen afspraken maken over klimaatbeleid.
- Overshoot
- Het tijdelijk overschrijden van een opwarmingsgrens, met het doel de temperatuur daarna weer terug te brengen onder die grens.
- Parijsakkoord
- Het internationale klimaatverdrag uit 2015 waarin landen afspraken de opwarming te beperken tot ruim onder 2 graden, met 1,5 graden als streefwaarde.
- CO2-verwijdering
- Technologieën en methoden die kooldioxide actief uit de atmosfeer halen, zoals directe luchtafvang of herbebossing.
- UNEP
- United Nations Environment Programme, het milieuprogramma van de Verenigde Naties dat onder meer jaarlijkse klimaatrapporten publiceert.
- Consensusbesluitvorming
- Een besluitvormingsregel waarbij alle deelnemende landen moeten instemmen voordat een afspraak wordt aangenomen.
Bronnen
Dit artikel is met behulp van AI geschreven op basis van bovenstaande bronnen en is geen letterlijke vertaling. Zo werkt onze redactie.