Japan lanceert MMX-missie om grond van Marsmaan Phobos te halen

De Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA heeft haar sonde Martian Moons eXploration, kortweg MMX, gelanceerd met de nieuwe Japanse H3-raket vanaf de lanceerbasis Tanegashima. Het is de eerste missie ter wereld die probeert grondmonsters te verzamelen van Phobos, de grootste van de twee kleine manen die om Mars draaien. Eerdere Russische pogingen om op Phobos te landen, waaronder een poging in 2011, mislukten allemaal. Volgens projectleider Yasuhiro Kawakatsu van JAXA zijn de Marsmanen daarom nog altijd nauwelijks onderzocht. Hij noemt ze "de belangrijkste onbeklommen bergen van het zonnestelsel".

Waarom Phobos belangrijk is voor Marsonderzoek

Wetenschappers twisten al decennia over de herkomst van Phobos en zijn kleinere broertje Deimos. Sommigen denken dat de twee onregelmatig gevormde, met kraters bedekte manen overblijfselen zijn van puin dat ontstond nadat een groot hemellichaam op Mars insloeg. Anderen denken dat het gewoon ingevangen asteroïden zijn die van elders kwamen. Hoofdonderzoeker Kiyoshi Kuramoto van JAXA verwacht dat analyse van bodemmonsters die knoop definitief kan doorhakken. Phobos is gekozen boven Deimos omdat de maan dichter bij Mars draait en dus meer sporen van de planeet zelf kan bevatten: JAXA schat dat ongeveer 0,1 procent van het verzamelde materiaal van Mars zelf afkomstig zal zijn. Phobos is 20 tot 30 kilometer groot en cirkelt op zo'n 6.000 kilometer afstand drie keer per dag om Mars.

Een reis van vijf jaar en een Franse rover

De sonde moet in augustus 2027 bij Mars aankomen en blijft vervolgens drie jaar rond Phobos vliegen om data te verzamelen en monsters te nemen. MMX bestaat uit drie onderdelen: een voortstuwingsmodule, een verkenningsmodule en een terugkeermodule. Alleen dat laatste onderdeel keert terug naar de aarde, met de monsters veilig opgeborgen in een hittebestendige capsule die naar verwachting in Australië landt. Eerst landt echter de Frans-Duitse rover Idefix op Phobos, die tijdens een missie van ongeveer honderd dagen rond 2029 de oppervlakte in kaart brengt. Die gegevens helpen JAXA om een geschikte, vlakke landingsplek te kiezen voor de sonde zelf. Omdat Phobos vrijwel geen zwaartekracht heeft, slechts een tweeduizendste van die van de aarde, is landen lastig: de sonde heeft daarom pootjes met schokdempers om stuiteren te voorkomen.

Twee manieren om grond te verzamelen

JAXA wil minstens 10 gram grond binnenhalen via twee verschillende technieken: een Amerikaans instrument van NASA dat met perslucht stof optilt, en een Japanse boor die tot ongeveer twee centimeter diep monsters steekt. Door op meerdere plekken en dieptes te bemonsteren, vergroten de onderzoekers de kans om eventuele sporen van vroeger microbieel leven van Mars te vinden. Ook meet de sonde straling, met het oog op toekomstige bemande missies naar Mars. Japan bouwde eerder al naam op met de Hayabusa-missies, die in 2010 en 2020 stof van asteroïden terughaalden. Met MMX zet het land een volgende stap in internationale ruimteverkenning, met steun van NASA, de Europese ruimtevaartorganisatie ESA en Franse en Duitse partners.