Gentherapie in de hersenen vermindert epileptische aanvallen met 90 procent

Chinese onderzoekers hebben een nieuwe vorm van gentherapie getest bij drie volwassenen met epilepsie die niet reageerde op medicijnen. Bij alle drie nam het aantal aanvallen per maand met meer dan 90 procent af, na een eenmalige behandeling waarbij virussen met een stukje aangepast DNA rechtstreeks in hun hersenen werden ingebracht. De resultaten zijn gepubliceerd in The New England Journal of Medicine door een team onder leiding van neurochirurg Yang Dai van het Xuanwu-ziekenhuis in Beijing.

Scheuren in de hersenen

De drie deelnemers hadden al tien tot 25 jaar epilepsie door hippocampale sclerose: littekenweefsel in de hippocampus, het hersengebied dat een centrale rol speelt bij geheugen en bij het ontstaan van veel soorten aanvallen. Bij hen was dit litteken aan één kant van de hippocampus aanwezig. Ze hadden minstens twee verschillende anti-epilepsiemedicijnen geprobeerd zonder succes en kregen gemiddeld minstens twee aanvallen per maand voordat ze aan het onderzoek begonnen. Voor deze groep patiënten resteert vaak alleen een ingrijpende hersenoperatie, waarbij het aangedane weefsel wordt weggehaald.

Een dimmer in plaats van een schakelaar

De onderzoekers gebruikten een onschadelijk gemaakt virus, adeno-geassocieerd virus 9 (AAV9), om een nieuw gen af te leveren bij precies de zenuwcellen die de aanvallen veroorzaken. Dat gen zorgt ervoor dat deze cellen een speciale receptor aanmaken die reageert op het medicijn clozapine, een middel dat normaal wordt gebruikt tegen psychoses. Door clozapine in te nemen, kunnen patiënten de activiteit van de behandelde hersencellen afremmen en zo de abnormale elektrische pieken onderdrukken die aanvallen veroorzaken. Deze combinatie van gentherapie en een stuurbaar medicijn heet chemogenetica. Het grote voordeel is dat artsen de sterkte van de behandeling achteraf nog kunnen bijstellen door de dosis clozapine aan te passen, iets wat bij de meeste andere vormen van gentherapie niet mogelijk is.

Voorzichtig optimisme

Neuroloog Matthew Walker van University College London, die niet bij het onderzoek betrokken was, noemt het resultaat opvallend sterk, zeker gezien het ontbreken van serieuze bijwerkingen. Hij waarschuwt wel dat het om slechts drie patiënten gaat, en dat langdurig gebruik van hoge doses clozapine bekend is als risicofactor voor hart- en vaatproblemen. Walker, medeoprichter van het Britse bedrijf Focalis Bio dat ook aan gentherapie voor epilepsie werkt, hoopt dat er in de toekomst veiligere alternatieven voor clozapine beschikbaar komen. Grotere en langduriger studies moeten nu uitwijzen of het effect aanhoudt en of de aanpak ook bij andere vormen van epilepsie werkt.