EU noemt eiwitdiversificatie topprioriteit voor voedselonderzoek 2040

De Europese Commissie heeft de uitkomsten gepubliceerd van een brede consultatie onder wetenschappers, bedrijven en maatschappelijke organisaties over de toekomst van het Europese voedselsysteem. Het rapport, getiteld Building Food 2040, vormt de basis voor de onderzoeksprioriteiten die het huidige Food 2030-programma opvolgen en die vanaf 2028 worden gefinancierd binnen het volgende Europese kaderprogramma voor onderzoek en innovatie. Een van de duidelijkste uitkomsten: de EU moet fors investeren in de diversificatie van eiwitbronnen, met extra aandacht voor het opschalen van plantaardige eiwitproductie.

Gezondheid en klimaat als drijfveer

Voor het rapport verzamelde de Commissie in maart 2026 631 enquêtereacties en 63 uitgebreide schriftelijke bijdragen, waaronder beleidsnota's en routekaarten van brancheorganisaties. Ruim de helft van de respondenten (51,5%) kwam uit onderzoeksinstellingen en de wetenschap. Voedselverwerkende bedrijven waren met 6,7% een stuk minder vertegenwoordigd, en retailers, distributeurs en logistieke bedrijven kwamen met slechts 0,3% nauwelijks aan bod. De Commissie noemt dit gebrek aan betrokkenheid van de keten na de boerderijpoort een aandachtspunt voor de komende jaren.

Het verminderen van de milieu- en klimaatimpact buiten de boerderij werd door 46,4% van de respondenten als belangrijkste prioriteit genoemd. Een gezonder voedingspatroon volgde op de tweede plaats met 44,7%, en de veerkracht en strategische onafhankelijkheid van het Europese voedselsysteem scoorde met 44,1% bijna even hoog. Volgens de Commissie hangt de gezondheidsprioriteit direct samen met de roep om meer aandacht voor eiwitdiversificatie: naast dierlijke eiwitten willen respondenten dat de EU steviger inzet op plantaardige eiwitten, zoals eiwitisolaat, en op andere alternatieven zoals precisiefermentatie.

De kloof tussen lab en markt

Uit de open antwoorden van de consultatie kwamen drie terugkerende thema's naar voren: de omslag naar plantaardige eiwitten, de circulaire economie en strategische onafhankelijkheid. Meerdere partijen benadrukten dat Europa minder afhankelijk moet worden van geïmporteerde grondstoffen voor veevoer en voedingsmiddelen, zoals additieven, ingrediënten en micronutriënten.

Een terugkerend knelpunt is wat respondenten de "valley of death" noemen: de moeizame stap van veelbelovend laboratoriumonderzoek, tot ongeveer Technology Readiness Level 6, naar daadwerkelijke productie op commerciële schaal. Diverse inzendingen verwijzen naar het Draghi-rapport over het Europese concurrentievermogen, dat eerder al waarschuwde dat Europa sterk is in fundamenteel onderzoek maar moeite heeft dat om te zetten in schaalbare innovatie. Voor plantaardige eiwitten en nieuwe productiemethoden noemen respondenten voorspelbare regelgeving, toegang tot kapitaal en industriële infrastructuur als noodzakelijke voorwaarden voor succesvolle opschaling. Ze pleiten voor een betere koppeling tussen onderzoeksfinanciering en proeffabrieken, demonstratiefaciliteiten en biomanufacturingcapaciteit, plus snellere Europese goedkeuringsprocedures.

De consultatie sluit aan op het EU Protein Action Plan dat de Commissie in juli presenteerde. Dat actieplan stelt een streefcijfer van 35% eigen Europese eiwitproductie voor veevoer in 2035, maar bevat geen vergelijkbaar bindend doel voor eiwitten die direct voor menselijke consumptie worden geteeld. Berekeningen van het Joint Research Centre van de Commissie, aangehaald in een rapport van het Europees Milieuagentschap, laten zien dat een gecoördineerde overstap naar meer gevarieerde eiwitbronnen de Europese landbouw-broeikasgasuitstoot tegen 2035 met circa 5% zou kunnen verlagen.