Schmidt noemt OpenAI en Anthropic moderne koloniale handelscompagnieën

In een essay voor het Amerikaanse tijdschrift Foreign Affairs trekken Schmidt, Ferguson en Klaassen een opvallende historische vergelijking. Ze noemen OpenAI en Anthropic de moderne versie van de Oost-Indische handelscompagnieën: bedrijven die ooit met een overheidsvergunning opereerden, eigen legers hadden en hele gebieden bestuurden. Vandaag onderhandelen AI-bedrijven met overheden, maar blijven ze afhankelijk van politieke goedkeuring. Als bewijs noemen de auteurs een voorval van afgelopen juni, toen het Amerikaanse ministerie van Handel Anthropic verplichtte buitenlandse gebruikers uit te sluiten van zijn twee krachtigste AI-modellen. Omdat het bedrijf nationaliteiten niet in real time kon controleren, werden beide modellen wereldwijd offline gehaald. Een van de twee werd twee weken later weer vrijgegeven, de ander bleef beperkt tot een select aantal Amerikaanse organisaties.

Twee grootmachten, twee strategieën

De VS en China vechten de AI-race op heel verschillende manieren uit. Washington zet in op gesloten, dure technologie in ruil voor politieke loyaliteit van bondgenoten. Beijing doet het tegenovergestelde en verspreidt gratis open-source-modellen om zijn eigen technische standaarden wereldwijd te laten doorbreken. Op dit moment loopt de VS ongeveer een halfjaar voor op het gebied van chatbots, terwijl China juist voorop loopt in robotica. Beide landen hebben hun eigen knelpunt: China heeft genoeg stroom maar mist de allernieuwste chips, de VS heeft de chips maar worstelt met grondstoffen en een verouderd elektriciteitsnet.

Schulden als verborgen risico

Achter de vooruitgang schuilt een financieel probleem. Amerikaanse techbedrijven willen in 2026 meer dan 600 miljard dollar investeren in AI, grotendeels gefinancierd met leningen. Google, Amazon, Microsoft en Meta samen zouden dit jaar zelfs richting de 725 miljard dollar gaan. China investeert via de staat: ongeveer 295 miljard dollar verspreid over vijf jaar, betaald met staatsobligaties. Toch lopen beide landen tegen grenzen aan. De VS betaalde in 2024 al meer rente op zijn staatsschuld (881 miljard dollar) dan aan defensie (874 miljard dollar). Tegen 2036 kan die rentelast oplopen tot het dubbele van het defensiebudget. De auteurs noemen dit het 'imperiale trilemma': een land kan niet tegelijk een sterk leger, technologisch leiderschap én een uitgebreide verzorgingsstaat in stand houden.

Taiwan blijft de achilleshiel

Het grootste gevaar voor de hele AI-sector ligt volgens de auteurs bij Taiwan. Chipfabrikant TSMC, dat de allerbeste AI-chips produceert, ligt op zo'n 150 kilometer van de Chinese kust. Nieuwe fabrieken in Phoenix, Kumamoto en Dresden moeten de wereld minder afhankelijk maken van het eiland, maar zolang die nog niet op volle capaciteit draaien, blijft een eventueel conflict om Taiwan een existentieel risico voor de chipvoorziening. De auteurs pleiten voor een soort AI-wapenbeheersing naar het voorbeeld van de Koude Oorlog, met afspraken over grenzen aan AI-gebruik voor cyberaanvallen en het ontwerpen van biologische stoffen. Ze erkennen zelf dat het moeilijk wordt om China daarin mee te krijgen, zolang het land technologisch nog achterloopt.