Ruimtetelescoop Roman gelanceerd om donkere energie te ontrafelen

De lancering vond plaats op 30 augustus 2026 met een herbruikbare Falcon Heavy-raket van SpaceX. Aan boord zat de Nancy Grace Roman Space Telescope, een nieuwe ruimtetelescoop van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA. Roman gaat de hemel in kaart brengen met zichtbaar licht en infraroodlicht, een lichtsoort die het menselijk oog niet kan zien maar die veel vertelt over sterrenstelsels ver weg in het heelal.

Het Europese ruimtevaartagentschap ESA leverde voor deze missie sterrenkijkers om de positie van de telescoop te bepalen, batterijen en detectoren voor het coronagraaf-instrument aan boord. Daarnaast verzorgt ESA straks de communicatie met de telescoop via zijn netwerk van grondstations, waaronder een nieuwe schotel van 35 meter doorsnee in het Australische New Norcia. "Ik feliciteer onze collega's bij NASA van harte met de succesvolle lancering van Roman," zegt Carole Mundell, directeur Wetenschap bij ESA. "Samen openen we nieuwe vensters op de kosmos."

Op zoek naar donkere energie

Roman is uitgerust met een spiegel van 2,4 meter doorsnee, ongeveer even groot als die van de Hubble-telescoop, maar met een veel groter gezichtsveld. Daardoor kan de telescoop snel grote delen van de hemel fotograferen. Een van de hoofddoelen is het bestuderen van donkere energie, de mysterieuze kracht die ervoor zorgt dat het heelal steeds sneller uitdijt. Roman doet dit door de clustering van sterrenstelsels in kaart te brengen en het licht van duizenden verre supernova's te bestuderen, exploderende sterren die als een soort kosmische meetlat dienen.

"Roman moet ons het duidelijkste beeld tot nu toe geven van de vraag of donkere energie constant is, of dat ze verandert in de loop van de kosmische tijd. Beide uitkomsten zouden verstrekkende gevolgen hebben voor ons begrip van het heelal," zegt Bethan James, projectwetenschapper voor Roman bij ESA. De telescoop levert ook nieuwe inzichten in donkere materie, de onzichtbare massa die sterrenstelsels bij elkaar houdt maar nooit direct is waargenomen.

Duizenden nieuwe planeten

Naast kosmologie richt Roman zich op de zoektocht naar exoplaneten, planeten die om andere sterren dan de zon draaien. Volgens James zal de telescoop duizenden nieuwe exoplaneten ontdekken, waaronder koude planeten en zogeheten vrijzwevende planeten die niet om een ster cirkelen. "Wat mij misschien nog wel het meest opwindt, is het onverwachte. Met deze combinatie van diepte, bereik en beeldkwaliteit heeft Roman alle kans om ons te verrassen," aldus James.

Roman koerst nu naar het tweede Lagrangepunt tussen zon en aarde, een punt op ongeveer 1,5 miljoen kilometer van de aarde waar de zwaartekracht van beide hemellichamen in evenwicht is. Vanaf die plek heeft de telescoop een vrij uitzicht op bijna 12 procent van de hemel, zonder hinder van de aarde of de maan. De komende drie maanden testen en kalibreren technici alle systemen. Daarna beginnen de wetenschappelijke waarnemingen, met de eerste beelden als eerste mijlpaal. Roman moet minimaal vijf jaar meegaan, met de mogelijkheid om nog vijf jaar langer door te werken.