SpaceX-raketonderdeel crasht op de maan: regels voor ruimtepuin ontbreken

De bovenste trap van een Falcon 9-raket dreef negentien maanden stuurloos door de ruimte voordat hij neerstortte op de maan. De bovenste trap had in januari 2025 zijn taak volbracht: het afleveren van twee maanlanders, Blue Ghost van het Amerikaanse Firefly en Resilience van het Japanse ispace. Daarna raakte het onderdeel zonder brandstof en zonder besturing, en bleef het maanden ongecontroleerd ronddobberen in de zogeheten cislunaire ruimte, het gebied tussen aarde en maan. De inslag vond plaats op een afgelegen plek, zo'n 900 kilometer van de dichtstbijzijnde infrastructuur op de maan. Daardoor viel de schade mee. Maar geluk is geen strategie, waarschuwen experts.

Steeds drukker rond de maan

Zowel de Verenigde Staten als China willen uiterlijk in 2030 astronauten op de maan laten landen. Dat is over twee tot vier jaar. In die korte tijd moet er nog veel geregeld worden om te voorkomen dat toekomstige bemande missies, maanbases en robotmissies gevaar lopen door achtergelaten ruimtepuin. Op dit moment gelden alleen de COSPAR-richtlijnen voor planetaire bescherming. Die zijn bedoeld om bacteriële besmetting van wetenschappelijk gevoelige plekken, zoals de polen van de maan, te voorkomen. Ze zeggen niets over de risico's van ongecontroleerde inslagen. Naast een directe botsing dreigt ook gevaar door rondvliegend gruis. Zelfs bij gecontroleerde landingen tijdens de Apollo-missies werd puin tot kilometers ver weggeslingerd door de uitlaatgassen van landingsmotoren, een effect dat onderzoekers 'pluim-oppervlakte-interactie' noemen. Ook resten brandstof aan boord van afgedankte onderdelen vormen een risico, net als de veiligheid rond kernreactoren die voor toekomstige maanbases worden ontwikkeld.

Regels ontbreken, het werk is al begonnen

Een wereldwijd bindend verdrag over ruimtepuin op de maan lijkt voorlopig niet haalbaar. Toch staat het onderwerp niet stil. Principe 12 van de Artemis-akkoorden, het internationale samenwerkingsverband voor maanverkenning, gaat expliciet over de omgang met ruimtepuin. Het Britse ruimtevaartagentschap bracht in kaart welke manieren om oude ruimtevaartuigen af te danken het minste risico opleveren. Het Japanse ruimtevaartbureau JAXA gaf ispace een opdracht om te onderzoeken hoe bedrijven aankijken tegen puinbeheer op de maan. Zuid-Korea organiseerde internationale bijeenkomsten over de coördinatie van verkeer in de cislunaire ruimte. Landen kunnen nu al stappen zetten, bijvoorbeeld door instanties als het Inter-Agency Space Debris Coordinating Committee te gebruiken om ook China en Rusland bij afspraken te betrekken. Ook transparantie helpt: ondertekenaars van de Artemis-akkoorden moeten hun plannen voor het afdanken van ruimtevaartuigen melden bij de Verenigde Naties, al laat de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA die informatie voor commerciële missies nu vaak leeg. Tot slot is het delen van data cruciaal. Het Zuid-Koreaanse ruimtevaartuig Danuri legde de inslag van de Falcon 9-trap vast en leverde daarmee waardevolle informatie op over de kracht en het effect van dit soort botsingen, kennis die nodig is om toekomstige missies veiliger te maken.