Ontstekingseiwit C3 mogelijk sleutel tot voordelen van vasten zonder dieet

Minder eten verlengt het leven van muizen, apen en fruitvliegjes. Dat weten wetenschappers al langer. Het probleem: streng vasten heeft ook nadelen. Muizen die 40 procent minder calorieën binnenkrijgen, worden vatbaarder voor infecties en planten zich slechter voort. Voor mensen is zo'n streng dieet dan ook geen realistische oplossing. Onderzoekers van Yale School of Medicine denken nu een sluiproute te hebben gevonden: een eiwit genaamd complement component 3, kortweg C3.

Wat calorierestrictie met het immuunsysteem doet

Het team, onder leiding van immunoloog Vishwa Deep Dixit, analyseerde bloedmonsters van 42 deelnemers aan CALERIE, een Amerikaanse studie gefinancierd door de National Institutes of Health. De deelnemers aten twee jaar lang 11 tot 14 procent minder calorieën, zonder dat ze zich uitgehongerd voelden. De onderzoekers maten meer dan 7.000 eiwitten in hun bloed. Eén eiwit sprong eruit: C3 daalde flink na de calorierestrictie. C3 maakt deel uit van het complementsysteem, een netwerk van eiwitten dat het lichaam normaal helpt afweren tegen ziekteverwekkers. Maar als dat systeem chronisch actief blijft, kan het juist bijdragen aan aanhoudende ontsteking, een bekend kenmerk van veroudering.

Vetweefsel als onverwachte bron

Opvallend genoeg bleek niet de lever, waar dit soort eiwitten meestal wordt gemaakt, maar het witte vetweefsel de belangrijkste bron van de stijging van C3 met de leeftijd. Met behulp van sequencing op het niveau van losse cellen ontdekten de onderzoekers dat specifieke macrofagen in het vetweefsel, immuuncellen die normaal indringers opruimen, verantwoordelijk zijn voor de productie. Deze groep macrofagen wordt talrijker naarmate mensen en muizen ouder worden. Verder onderzoek liet zien dat de daling van C3 los stond van gewichtsverlies: deelnemers die meer kilo's kwijtraakten, hadden niet per se een grotere daling van het eiwit. Dat wijst erop dat het effect specifiek aan vetweefsel is gekoppeld, en niet simpelweg aan minder lichaamsgewicht.

Bestaande medicijnen als mogelijke oplossing

Om te testen of C3 zelf de oorzaak is van leeftijdsgebonden ontsteking, gaven de onderzoekers muizen een stof die de werking van C3 remt. De dieren vertoonden vervolgens minder ontsteking dan leeftijdsgenoten zonder die behandeling. Volgens Dixit past dit bij het idee van antagonistische pleiotropie: eigenschappen die vroeg in het leven nuttig zijn, kunnen later juist schadelijk worden. Groeihormoon is een bekend voorbeeld, onmisbaar tijdens de ontwikkeling, maar mogelijk bijdragend aan kanker op latere leeftijd. C3 lijkt zich zo te gedragen: essentieel tegen infecties, maar schadelijk als het te lang actief blijft in een lichaam dat veel ouder wordt dan de evolutie ooit had voorzien. Het team onderzoekt nu of bestaande, door de Amerikaanse toezichthouder FDA goedgekeurde medicijnen kunnen worden ingezet om C3 te temperen bij mensen. Het doel is niet om het complementsysteem uit te schakelen, benadrukt Dixit, maar om de balans te herstellen.