Lithium tegen Alzheimer: eerste grote studie van start

Vanaf volgende maand testen onderzoekers van Johns Hopkins University in de Amerikaanse staat Maryland voor het eerst lithiumorotaat bij mensen met vroege Alzheimer. De proef is een direct gevolg van onderzoek van bioloog Bruce Yankner en zijn team aan Harvard University, dat vorig jaar liet zien dat deze lithiumverbinding geheugenverlies bij muizen met een Alzheimer-achtige aandoening kon omkeren.

Lithiumtekort in het brein

Het team van Yankner onderzocht ook de hersenen van overleden Alzheimerpatiënten. Die bevatten minder lithium dan de hersenen van mensen die zonder cognitieve klachten overleden. Een grootschalige studie van meer dan 2000 Amerikaanse county's, geleid door onderzoeker Hyeong-Moo Shin van Baylor University, vond bovendien dat gebieden met weinig natuurlijk lithium in het drinkwater meer dementiegevallen telden dan gebieden met veel lithium. Beide bevindingen bewijzen geen oorzakelijk verband, maar wekken wel nieuwsgierigheid.

Hoe lithium mogelijk helpt

Lithium is het lichtste metaal op aarde en wordt vooral gebruikt in oplaadbare batterijen. In de geneeskunde wordt het al decennialang voorgeschreven tegen bipolaire stoornis, meestal in de vorm van lithiumcarbonaat. Voor Alzheimer bleek lithiumorotaat in het muizenonderzoek juist beter te werken. Een mogelijke verklaring: deze variant hecht zich minder aan amyloïde plaques, de eiwitklonten die kenmerkend zijn voor eiwitaggregatie bij Alzheimer, waardoor er meer lithium overblijft voor gezond hersenweefsel. Het metaal lijkt bovendien het enzym GSK-3 bèta te remmen, een kinase dat in dierstudies de opbouw van amyloïde plaques bevordert en ontstekingen in de hersenen aanwakkert.

Nog geen reden om te slikken

Een eerdere studie van de University of Pittsburgh naar lithiumcarbonaat bij zestigplussers met beginnend geheugenverlies liet na twee jaar dagelijks gebruik geen enkel effect zien. De hoop is dat lithiumorotaat, getest in veel lagere 'microdoses' dan gebruikelijk bij bipolaire stoornis, wel werkt als een soort geroprotector tegen hersenveroudering. Definitief uitsluitsel komt er pas laat: de nieuwe studie loopt tot 2029.

Ondertussen zijn lithiumorotaat-supplementen al vrij verkrijgbaar, en sommige mensen slikken ze nu al uit voorzorg. Artsen waarschuwen daarvoor. Te veel lithium kan bijwerkingen geven zoals beven, dorst, misselijkheid en hoofdpijn, en op termijn schade aan schildklier en nieren. Over de langetermijnveiligheid van lage doses lithiumorotaat is nog niets bekend, en er bestaat geen erkende test om een lithiumtekort vast te stellen. Wie nu al supplementen overweegt, doet er daarom verstandig aan eerst een arts te raadplegen.