VN-inspecteurs vinden 73 ton uranium op geheime Syrische kernlocatie

De vondst is de nieuwste stap in een onderzoek dat op gang kwam nadat Assad in december 2024 werd verdreven. De nieuwe Syrische machthebbers gaven het IAEA toestemming om voormalige nucleaire locaties te inspecteren, iets wat onder Assad onmogelijk was. IAEA-directeur Rafael Grossi zegt dat het gaat om een reactor die "zeer efficiënt" was in het produceren van materiaal dat direct bruikbaar is voor kernwapens. Volgens hem was de bouw ervan "een belangrijke stap" in een breder programma dat het regime angstvallig geheim probeerde te houden.

Vorige maand bezochten inspecteurs twee locaties: een bekende site bij Deir ez-Zor en een tweede, tot dan toe onbekende plek die de Syrische autoriteiten zelf aanmeldden in een brief van 17 juli. Op die tweede locatie troffen de inspecteurs dozen aan met uranium in metaalvorm, verpakt als splijtstofstaven met een beschermende ommanteling. Om er te komen moesten de inspecteurs muren doorbreken en zich door nauwe, moeilijk toegankelijke gangen wringen. Uiteindelijk bevestigden ze de aanwezigheid van ongeveer 73 ton natuurlijk uranium metaal.

Een reactor die al eerder werd vernietigd

De oorspronkelijke reactorlocatie bij Deir ez-Zor is niet nieuw in het nieuws. Israël erkende in 2018 dat het toestel in 2007 door een luchtaanval was verwoest. De Verenigde Staten beschuldigden Syrië destijds van de heimelijke bouw van een kernreactor en bevestigden dat Israël die had vernietigd. Wat nu pas duidelijk wordt, is hoe uitgebreid het programma daadwerkelijk was: de koelinfrastructuur die inspecteurs deze zomer blootlegden, past volgens het IAEA bij die van een echte kernreactor, niet bij een onschuldige onderzoeksfaciliteit.

Materiaal nu onder internationaal toezicht

Het gevonden uranium staat inmiddels onder toezicht van het IAEA. Inspecteurs hebben camera's geplaatst om de voorraad te monitoren, onderdeel van de internationale safeguards die moeten voorkomen dat kernmateriaal in verkeerde handen valt. Of het uranium in Syrië blijft of wordt afgevoerd, is aan de Syrische regering om te beslissen.

Logan Mintz van de Nuclear Threat Initiative, een Amerikaanse denktank die zich bezighoudt met de dreiging van massavernietigingswapens, waarschuwt dat natuurlijk uranium metaal weliswaar niet direct bruikbaar is in een kernwapen, maar wel kan worden "omgeleid naar een heimelijk wapenprogramma" dat het verder verwerkt tot plutonium. Elk transport van het materiaal vereist daarom volgens hem strenge beveiliging tegen diefstal of sabotage. Het IAEA blijft de komende tijd verder zoeken naar sporen van Syrië's nucleaire verleden.