FDA keurt eerste gentherapie goed tegen Sanfilippo-syndroom

Het Sanfilippo-syndroom type A is een erfelijke stofwisselingsziekte die behoort tot de groep van lysosomale stapelingsziekten. De ziekte ontstaat door een fout in het gen dat de bouwtekening bevat voor een enzym dat normaal gesproken de afvalstof heparaansulfaat afbreekt in cellen. Ontbreekt dat enzym, dan stapelt heparaansulfaat zich op, vooral in hersencellen. Het gevolg is een sluipende, onomkeerbare achteruitgang: kinderen verliezen taal, worden hyperactief en onrustig, en raken uiteindelijk motorische vaardigheden kwijt. Door dit verloop wordt de aandoening ook wel 'kinderalzheimer' genoemd. Veel patiënten overlijden al op jonge leeftijd. Wereldwijd wordt de diagnose slechts bij een klein aantal kinderen per jaar gesteld.

Eerste goedgekeurde behandeling

Tot deze week bestond er geen enkele goedgekeurde behandeling tegen Sanfilippo type A. Artsen konden ouders na de diagnose weinig meer bieden dan symptoombestrijding. Daar komt nu verandering in: de FDA heeft gentherapie Fayuvi goedgekeurd, ontwikkeld door het Amerikaanse biotechbedrijf Ultragenyx. Het is de eerste gentherapie die specifiek is toegelaten voor deze ziekte. Over de prijs van het middel heeft Ultragenyx nog niets bekendgemaakt.

Bij dit type gentherapie krijgen patiënten een werkende kopie van het ontbrekende gen toegediend, meestal verpakt in een onschadelijk gemaakt virus dat als transportmiddel dient — een zogeheten AAV-vector. Cellen die het gen opnemen, gaan vervolgens zelf het enzym aanmaken dat nodig is om heparaansulfaat af te breken. Bij aandoeningen die de hersenen aantasten, wordt zo'n behandeling vaak rechtstreeks toegediend in het ruggenmergvocht, zodat het de bloed-hersenbarrière omzeilt en op de plek komt waar de schade ontstaat.

Van experimentele hoop naar erkend medicijn

De goedkeuring is het resultaat van jarenlang onderzoek naar gentherapie voor deze groep van erfelijke stofwisselingsziekten, ook wel mucopolysaccharidosen genoemd. Een van de eerste patiënten die een experimentele versie van zo'n behandeling kreeg, was de destijds vierjarige Eliza O'Neill, in 2016. Haar moeder, Cara O'Neill, is inmiddels wetenschappelijk directeur van de Cure Sanfilippo Foundation en noemt de goedkeuring een keerpunt. Waar gezinnen na de diagnose voorheen naar huis werden gestuurd met de boodschap hun kind vooral te koesteren, kunnen artsen nu voor het eerst een concreet behandelplan aanbieden.

Voor de kleine gemeenschap van Sanfilippo-patiënten en hun families is de goedkeuring daarmee zowel medisch als emotioneel van groot belang. Tegelijk laat het zien hoe gentherapie, na decennia van onderzoek, langzaam haar weg vindt naar de kliniek — ook voor aandoeningen die zo zeldzaam zijn dat de markt voor farmaceutische bedrijven doorgaans onaantrekkelijk is.