Europese AI-ambities zetten eigen chipstrategie onder druk

Het oorspronkelijke Chips Act, dat in 2023 van kracht werd, moest het Europese aandeel in de wereldwijde chipproductie optrekken naar 20 procent in 2030. Volgens de Europese Rekenkamer wordt dat percentage niet gehaald. De Europese Commissie schat het aandeel inmiddels zelf op ongeveer 11,7 procent. Om die achterstand in te lopen werkt Brussel aan een nieuwe versie van de wet, Chips Act 2.0. Die moet vooral de vraagkant stimuleren, bijvoorbeeld via overheidsinkoop en betere samenwerking tussen chipmakers en de industrie die hun producten gebruikt.

AI-fabrieken hebben vooral Amerikaanse chips nodig

Het probleem is dat de vraag die de Commissie wil aanjagen, voorlopig vooral naar chips buiten Europa gaat. Het EU-actieplan voor AI omvat negentien AI-fabrieken, rekencentra waarin energie, gespecialiseerde chips en andere infrastructuur samenkomen om AI-modellen te trainen en te draaien. Daarnaast plant de Unie tot zeven zogeheten AI-gigafabrieken en wil ze de datacentercapaciteit in de hele EU binnen vijf tot zeven jaar minstens verdrievoudigen, via de Cloud and AI Development Act.

Onderzoeksinstituut CEPS becijfert dat elke geplande AI-fabriek tot 25.000 geavanceerde chips nodig heeft, en een gigafabriek minstens 100.000. Vrijwel al die chips komen naar verwachting van één bedrijf: Nvidia, dat de meeste grafische chips voor AI levert en met zijn software de standaard zet voor AI-rekenwerk. CEPS spreekt van een 'afhankelijkheidsval': de infrastructuur staat dan wel fysiek in Europa, maar blijft technologisch afhankelijk van één Amerikaanse leverancier. Recente projecten illustreren dat. Het Franse AI-bedrijf Mistral heeft 13.800 Nvidia-chips ingekocht voor een datacenter bij Parijs. Deutsche Telekom bouwt in München een AI-cloud met bijna 10.000 Nvidia Blackwell-chips. En techbedrijf Nscale start zijn datacenter in het Portugese Sines, gebouwd voor Microsoft, met ruim 12.600 Blackwell Ultra-chips, een aantal dat in 2027 moet oplopen tot meer dan 66.000.

Ook zonder Nvidia blijft Europa afhankelijk

Zelfs als Europa erin slaagt om meer chips op eigen bodem te produceren, blijft de wereldwijde toeleveringsketen een obstakel. Taiwan maakt ongeveer 90 procent van de meest geavanceerde chips ter wereld. Voor het verpakken, samenvoegen en testen van chips heeft de EU een marktaandeel van slechts 4 procent; geen van de twintig grootste bedrijven in die sector heeft zijn hoofdkantoor in Europa. China speelt op zijn beurt een sleutelrol bij grondstoffen en materialen die nodig zijn voor chipproductie.

Europa heeft wel troeven. Het Nederlandse bedrijf ASML is wereldwijd toonaangevend in de machines voor extreme ultraviolet-lithografie, waarmee de fijnste chippatronen worden gemaakt. Het Belgische onderzoekscentrum Imec geldt als een van de belangrijkste chiplaboratoria ter wereld. Maar experts wijzen erop dat zulke sterke punten niet vanzelf leiden tot bredere technologische soevereiniteit. Zolang cruciale schakels als ontwerp, geavanceerde productie en verpakking buiten Europa liggen, blijft de ambitie om AI-koploper te worden gebouwd op een netwerk van halfgeleiderfabrieken dat grotendeels in andere handen is.