Biotech & leven › Longevity & anti-aging

Onbekend eiwit SORLA beschermt brein tegen Alzheimer, blijkt uit muizenstudie

· Bijgewerkt 19 november 2026, 01:56 · 2 min leestijd

Longevity & anti-aging
Beeld: ScienceDaily

Amerikaanse onderzoekers hebben een eiwit ontdekt dat de hersenen krachtig beschermt tegen schade die bij Alzheimer optreedt. Door het eiwit SORLA te verhogen, zagen ze bij muizen minder giftige tau-klontjes, minder hersenkrimp en beter behouden verbindingen tussen hersencellen. De vondst biedt een nieuw aangrijpingspunt voor medicijnen tegen dementie.

Onderzoekers van het Sanford Burnham Prebys instituut in Californië hebben een eiwit blootgelegd dat mogelijk een belangrijke rol speelt in de strijd tegen Alzheimer. Het eiwit heet SORLA en lijkt de hersenen te beschermen tegen een van de meest schadelijke processen bij de ziekte: de opstapeling van zogeheten tau-tangles. De resultaten zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Science Advances.

Een eiwit met een dubbele beschermende rol

SORLA stond al langer in de belangstelling omdat het de opbouw van amyloid-beta kan beperken, het eiwit dat bij Alzheimerpatiënten samenklontert tot plaques in de hersenen. Wat nog onduidelijk was, is of SORLA ook invloed heeft op tau, het andere kenmerkende eiwit van de ziekte. Tau zorgt normaal voor stevigheid in hersencellen, maar kan bij Alzheimer verkeerd vouwen en samenklonteren tot tangles. Die tangles verstoren de werking van hersencellen en hangen samen met geheugenverlies en celdood.

Om dit te onderzoeken kweekten de wetenschappers muizen die extra menselijk SORLA aanmaakten, gekruist met muizen die van nature tau-tangles, hersenkrimp en cognitieve problemen ontwikkelen. Zo konden ze precies zien welk effect een hogere hoeveelheid SORLA heeft op het ziekteverloop.

Minder schade, meer behouden verbindingen

De resultaten waren opvallend. Muizen met extra SORLA hadden minder hersenkrimp en minder opstapeling van afwijkend tau. Het eiwit remde onder meer een proces waarbij te veel fosfaatgroepen aan tau vastplakken, wat normaal bijdraagt aan het ontstaan van tangles. Ook zorgde SORLA ervoor dat verkeerd gevouwen tau minder goed andere tau-eiwitten kon aansteken, waardoor de schade zich minder snel verspreidde. Daarnaast bleven synapsen, de verbindingspunten tussen hersencellen, beter intact. Juist die synapsen zijn onmisbaar voor leren en geheugen.

Het omgekeerde bleek ook te kloppen. Muizen zonder het gen dat SORLA aanmaakt, de zogeheten Sorl1-knockoutmuizen, vertoonden juist meer schade. Dat versterkt het bewijs dat SORLA een echte beschermende functie heeft, en dat een tekort aan het eiwit het ziekteproces kan versnellen.

Hoop op bestaande medicijnen

Door hersencellen in detail te analyseren, vonden de onderzoekers nog een belangrijke aanwijzing. Bij muizen zonder SORLA was een bepaald type receptor, uit de zogeheten plexin-B-familie, juist actiever. Deze receptoren spelen een rol in celcommunicatie en lijken betrokken bij de schade die optreedt wanneer SORLA ontbreekt. Opmerkelijk genoeg bestaan er al medicijnen die op deze receptoren inwerken, oorspronkelijk ontwikkeld voor andere aandoeningen. De onderzoekers willen nu bekijken of die middelen kunnen worden ingezet tegen tau-gerelateerde dementie.

De bevindingen zijn vooralsnog alleen aangetoond bij muizen. Om te checken of de resultaten ook voor mensen gelden, willen de wetenschappers menselijke hersencellen transplanteren in muizenbreinen en zo het effect van SORLA-mutaties in een levend brein bestuderen.

Achtergrond & begrippen

Wat betekent dit voor de toekomst? Deze ontdekking laat zien dat het lichaam zelf al een krachtig verdedigingsmechanisme tegen Alzheimer bezit, dat mogelijk met medicijnen te versterken is. Omdat er al bestaande geneesmiddelen zijn die aangrijpen op het ontdekte signaalpad, kan dit onderzoek de weg versnellen naar nieuwe behandelingen tegen tau-gerelateerde dementie, zonder dat er compleet nieuwe medicijnen ontwikkeld moeten worden.

SORLA
Een eiwit dat hersencellen beschermt en de opbouw van schadelijke stoffen bij Alzheimer kan beperken.
Tau-tangles
Klonten van verkeerd gevouwen tau-eiwitten in hersencellen die de werking van die cellen verstoren en bijdragen aan geheugenverlies.
Amyloid-beta
Een eiwit dat bij Alzheimer samenklontert tot plaques tussen hersencellen, naast tau een van de belangrijkste kenmerken van de ziekte.
Tauopathie
Verzamelnaam voor hersenziekten, waaronder Alzheimer, die worden gekenmerkt door abnormale opstapeling van tau-eiwit.
Hyperfosforylering
Een proces waarbij te veel fosfaatgroepen aan tau-eiwit vastplakken, waardoor het eiwit verandert van vorm en vaker samenklontert.
Synaps
De verbinding tussen twee hersencellen waarlangs signalen worden doorgegeven, essentieel voor leren en geheugen.
Plexin-B-receptoren
Eiwitten op celoppervlakken die signalen uit de omgeving oppikken en doorgeven; mogelijk aangrijpingspunt voor medicijnen tegen dementie.
Gliacellen
Steuncellen in de hersenen die neuronen ondersteunen en beschermen, maar bij ziekte ook schade kunnen versnellen.
Sorl1-gen
Het stukje DNA dat de bouwinstructies voor het eiwit SORLA bevat; mutaties hierin kunnen de aanmaak van SORLA verstoren.

Bronnen

Dit artikel is met behulp van AI geschreven op basis van bovenstaande bronnen en is geen letterlijke vertaling. Zo werkt onze redactie.

Meer over Longevity & anti-aging