Klimaat & energie › SMR's & next-gen kernenergie
Blykalla vraagt staatssteun aan voor tweede Zweedse SMR-centrale
Het Zweedse bedrijf Blykalla heeft bij de overheid staatssteun aangevraagd voor een kerncentrale met kleine modulaire reactoren in Untra. Het is de tweede aanvraag van het bedrijf in korte tijd: eerder dit jaar vroeg Blykalla ook al steun aan voor een vergelijkbaar project in Norrsundet. Beide plannen moeten Zweden helpen aan meer stabiele, CO2-vrije stroom.
Op 25 augustus diende Blykalla bij de Zweedse regering een aanvraag in voor een kerncentrale in Untra, in de gemeente Tierp. Het plan omvat tot acht loodgekoelde kleine modulaire reactoren (SMR's), met een gezamenlijk vermogen van maximaal 440 megawatt. Loodgekoelde reactoren behoren tot de zogeheten Generatie IV-reactoren: een nieuwe lichting ontwerpen die veiliger en compacter moeten zijn dan bestaande kerncentrales. Voor de financiering en vergunning richtte Blykalla een aparte onderneming op, Untra Nuclear Power AB, waarin op termijn ook strategische en financiële investeerders moeten instappen.
Het is niet de eerste keer dat het bedrijf zo'n stap zet. Al in mei vroeg Blykalla goedkeuring aan voor een vergelijkbaar project met zes loodgekoelde reactoren in Norrsundet, in de gemeente Gävle, eveneens in het oosten van centraal-Zweden. Voor dat project werd begin juni al staatssteun aangevraagd; voor Untra gebeurde dat nu ook.
Lening, prijsgarantie en risicodeling
Zweden heeft sinds 1 augustus 2025 een nieuwe wet die staatssteun voor kernenergie mogelijk maakt. Bedrijven kunnen daarbij rekenen op een staatslening, een tweezijdige prijsgarantie - vergelijkbaar met een vaste inkoopprijs voor stroom - en een regeling waarbij financiële risico's tussen bedrijf en overheid worden verdeeld. De precieze voorwaarden worden per project onderhandeld tussen de ontwikkelaar en de Zweedse staat. Elke steunmaatregel moet bovendien nog langs de Europese Commissie, omdat de EU-regels voor staatssteun van toepassing zijn.
Voordat de onderhandelingen over die steun beginnen, moet de Zweedse regering eerst besluiten of ze de vergunningsaanvraag voor de centrale zelf in behandeling neemt. Voor Untra is dat inmiddels gebeurd: de provincie Uppsala moet nu een inrichtingsplan opstellen dat aangeeft hoe grond en water rond de centrale gebruikt mogen worden. Dat plan, met een milieueffectrapportage, moet uiterlijk 30 april 2027 klaar zijn.
Op weg naar de jaren dertig
Als de procedure vlot verloopt, kan de eerste reactor in Untra al in de eerste helft van de jaren 2030 in bedrijf zijn, verwacht Blykalla. "De behoefte aan regelbaar vermogen in dit deel van Zweden is groot en groeit," zegt Blykalla-directeur Jacob Stedman. Hij wijst erop dat kleine, modulaire reactoren gebouwd kunnen worden op plekken die voorheen niet geschikt waren voor kernenergie.
Blykalla, voorheen LeadCold, is een spin-off van de KTH Koninklijke Technische Hogeschool in Stockholm, waar al sinds 1996 wordt gewerkt aan loodgekoelde reactortechniek. Het bedrijf, opgericht in 2013, ontwikkelt de SEALER-reactor en wil rond 2030 een eerste commerciële eenheid van 55 megawatt elektrisch opleveren.
De aanvragen van Blykalla passen in een bredere Zweedse koers. Sinds de centrumrechtse regering in 2022 aantrad, zet Zweden actief in op nieuwe kernenergie. Een routekaart uit 2023 voorziet in nieuwe capaciteit gelijk aan minstens twee grote reactoren (2500 MWe) in 2035, oplopend tot het equivalent van tien grote reactoren in 2045. Sinds de nieuwe steunwet van kracht is, hebben inmiddels vijf locaties een vergunningsaanvraag lopen, goed voor in totaal 3700 MWe, en hebben zeven projecten staatssteun aangevraagd.
Achtergrond & begrippen
Wat betekent dit voor de toekomst? Als Zweden erin slaagt SMR-projecten als deze snel te vergunnen en financieren, kan het land binnen tien jaar over extra CO2-vrije, regelbare stroom beschikken op plekken waar traditionele kerncentrales niet mogelijk waren. Het Zweedse model van staatslening, prijsgarantie en risicodeling kan als voorbeeld dienen voor andere Europese landen die kleine modulaire reactoren willen opschalen.
- SMR (small modular reactor)
- Een kleine, fabrieksgebouwde kernreactor met een vermogen tot enkele honderden megawatt, bedoeld als goedkoper en flexibeler alternatief voor grote kerncentrales.
- Loodgekoelde reactor
- Een type kernreactor waarbij gesmolten lood in plaats van water de warmte uit de reactorkern afvoert, wat hogere veiligheid en efficiëntie mogelijk maakt.
- Generatie IV-reactor
- Een nieuwe generatie reactorontwerpen die veiliger, compacter en efficiënter moeten zijn dan de huidige generatie kerncentrales.
- Regelbaar vermogen
- Elektriciteitsproductie die op afroep kan worden ingezet, in tegenstelling tot wisselvallige bronnen als zon en wind.
- Tweezijdige prijsgarantie (contract for difference)
- Een financiële afspraak waarbij de overheid een vaste stroomprijs garandeert: bij een lagere marktprijs vult de staat bij, bij een hogere prijs betaalt de producent terug.
- MWe (megawatt elektrisch)
- Eenheid voor het elektrische vermogen dat een centrale daadwerkelijk aan het stroomnet kan leveren.
- Milieueffectrapportage
- Een verplicht onderzoek naar de gevolgen van een bouwproject voor natuur en omgeving, dat onderdeel is van de vergunningsprocedure.
Bronnen
Dit artikel is met behulp van AI geschreven op basis van bovenstaande bronnen en is geen letterlijke vertaling. Zo werkt onze redactie.
