AI & computing › Generatieve AI & synthetische media
Waarom ChatGPT vaak niet weet hoe laat het is
ChatGPT geldt als slimme digitale assistent, maar struikelt over iets basaals: de klok lezen. De chatbot geeft soms het verkeerde tijdstip, weigert een antwoord of is enkele minuten later alweer fout. De oorzaak zit in de manier waarop het taalmodel is gebouwd.
Wie ChatGPT vraagt hoe laat het is, krijgt zelden een betrouwbaar antwoord. Soms meldt de chatbot dat hij geen toegang heeft tot een klok. Soms noemt hij wel een tijd, maar is die na een paar minuten alweer verouderd of gewoon fout. Gebruikers klagen daar al langer over op forums als Reddit, schrijft The Verge. Voor een systeem dat wordt gepresenteerd als persoonlijke assistent voelt dat vreemd: een simpel horloge kost elke telefoon niets, maar voor ChatGPT blijkt het een probleem.
Een taalmodel kent geen klok
De verklaring ligt in hoe een large language model zoals dat achter ChatGPT werkt. Zo'n model voorspelt woord voor woord het meest waarschijnlijke antwoord, gebaseerd op de tekst waarmee het is getraind. Actuele gegevens zoals de tijd horen daar niet bij, tenzij het model expliciet het internet raadpleegt. AI-expert Yervant Kulbashian vergelijkt het met een schipbreukeling op een eiland vol boeken, maar zonder horloge. Taalonderzoeker Pasquale Minervini van de universiteit van Edinburgh bevestigt dat: geef het model toegang tot een systeemklok, en het antwoordt wel correct. Zonder die koppeling ontstaat het antwoord op het moment zelf, los van de werkelijke tijd.
Waarom OpenAI de klok niet gewoon toevoegt
Technisch kan OpenAI ChatGPT wel permanent aan een klok koppelen, bijvoorbeeld via de zoekfunctie die ook naar actuele webinformatie kijkt. Maar daar zitten haken en ogen aan. Elk model werkt met een beperkt contextvenster, het stuk tekst dat het 'onthoudt' tijdens een gesprek. Voortdurend de tijd bijwerken vult dat venster met steeds nieuwe, snel verouderende informatie, wat volgens Kulbashian juist voor verwarring kan zorgen. Een datum is nog wel te overzien: die kan eenmalig worden meegegeven bij de start van een gesprek, via een zogeheten systeemprompt. Een doorlopend tikkende klok is een ander verhaal. Bovendien brengt het automatisch raadplegen van internet of persoonlijke apparaatgegevens veiligheidsrisico's met zich mee, zoals kwaadaardige instructies die verstopt zitten in webpagina's.
Niet het enige tijdprobleem
Minervini onderzoekt vaker de blinde vlekken van chatbots en stuitte op meer tijdgerelateerde missers. Modellen hebben bijvoorbeeld moeite om de wijzers op een analoge klok correct af te lezen, en ook kalenders leveren merkwaardige fouten op. Volgens OpenAI-woordvoerder Taya Christianson werkt het bedrijf eraan dat ChatGPT beter herkent wanneer het zelf een zoekopdracht moet starten om de tijd te achterhalen. Tot die tijd blijft het advies simpel: vraag expliciet om een actuele zoekopdracht, of gebruik apps zoals Google Gemini die standaard wel naar de tijd zoeken.
Achtergrond & begrippen
Wat betekent dit voor de toekomst? Dit voorbeeld laat zien dat AI-chatbots ondanks hun indrukwekkende taalvaardigheid nog altijd geen besef van 'nu' hebben, tenzij ontwikkelaars dat er expliciet aan toevoegen. Voor toepassingen als persoonlijke assistenten, agenda's of agentic AI die zelfstandig taken uitvoert, is betrouwbare tijdsinformatie een randvoorwaarde die nog niet vanzelfsprekend is opgelost.
- Large language model
- Een AI-systeem dat op basis van trainingsdata woord voor woord de meest waarschijnlijke tekst voorspelt, zoals het model achter ChatGPT.
- Contextvenster
- Het stuk tekst en informatie dat een taalmodel tijdens een gesprek kan 'onthouden' en gebruiken om een antwoord te formuleren.
- Systeemprompt
- Een instructie die vooraf, buiten het zicht van de gebruiker, aan een AI-model wordt meegegeven, bijvoorbeeld met de huidige datum.
Bronnen
Dit artikel is met behulp van AI geschreven op basis van bovenstaande bronnen en is geen letterlijke vertaling. Zo werkt onze redactie.
