Veda: nieuw besturingssysteem maakt AI-agent een vast onderdeel van de computer

Een groep ontwikkelaars heeft een compleet nieuw besturingssysteem gebouwd waarin een spraakgestuurde AI-assistent geen toevoeging is, maar een vast onderdeel van het systeem zelf. Het project heet Veda en is vanaf de bodem opgebouwd in de programmeertaal Rust: van de opstartcode tot de vensterbeheerder en de apps. Wie "Hey Veda" zegt, krijgt een digitale assistent die niet alleen kan kletsen, maar net als bij agentic AI ook daadwerkelijk dingen voor je doet op de computer.

Een agentic besturingssysteem van de grond af

De meeste besturingssystemen zijn gebouwd voor een mens met een muis en toetsenbord. Voeg je daar later een AI-assistent aan toe, dan moet die assistent vaak trucjes gebruiken: het scherm aflezen, klikken nadoen of hopen dat een app een los koppelstuk, een API, aanbiedt. Veda draait dat om. De spraakassistent is in Veda een systeemdienst die al bij het opstarten meedraait, net als het bestandssysteem of het netwerk. Applicaties melden zelf welke acties ze aanbieden, met het risico dat erbij hoort. De assistent roept die acties rechtstreeks aan, via dezelfde route als een muisklik of toetsaanslag. Er is dus geen sprake van nagemaakte klikken of afgekeken schermpjes: de ingebouwde apps bieden samen al meer dan zeventig van dit soort acties aan.

Toestemming vooraf bij risicovolle acties

Elke actie die de assistent uitvoert, krijgt een risicolabel: routine, gevoelig of destructief. Bij de twee laatste categorieën vraagt het systeem eerst toestemming, en dat gebeurt bewust niet door het taalmodel zelf, maar door een apart onderdeel van het besturingssysteem. Dat voorkomt dat een AI-model dat door een kwaadaardige tekst of document wordt misleid, zomaar iets mag goedkeuren. Dit principe, bekend als human-in-the-loop, zorgt ervoor dat uiteindelijk een mens de beslissing houdt. Gevoelige acties kun je voor altijd toestaan, destructieve acties, zoals het definitief verwijderen van bestanden, worden telkens opnieuw gevraagd. De spraakherkenning werkt via een kleine lokale detector die alleen luistert naar het activeringswoord; er gaat geen geluid naar buiten zolang niemand het systeem aanspreekt. Voor het eigenlijke gesprek, de taalverwerking en de stem leunt Veda op de Voice Agent API van spraakbedrijf Deepgram, met als standaardmodel gpt-4.1-mini van OpenAI. Gebruikers kunnen die keuzes zelf aanpassen in de instellingen.

De techniek onder de motorkap

Onder de motorkap zit een microkernel: een piepklein kernonderdeel dat alleen zorgt voor afscherming tussen processen, geheugenbeheer en de planning van taken. Alle andere onderdelen, zoals schijfbeheer, het venstersysteem, geluid, netwerk en dus ook de AI-assistent, draaien als afzonderlijke, herstartbare processen. Crasht er één, dan start het systeem dat onderdeel automatisch opnieuw op, zonder dat de rest van de computer platvalt. Voor de aansturing van gewone hardware, zoals grafische kaarten, wifi-chips en schijven, vertrouwt Veda grotendeels op de drivers van Linux. Die draaien niet rechtstreeks, maar afgeschermd in een eigen virtuele machine, op een eigen hypervisor. Een speciale beveiligingschip, de IOMMU, zorgt ervoor dat die virtuele machine alleen bij de hardware kan die het nodig heeft. Crasht een driver, dan gaat alleen die virtuele machine onderuit, die vervolgens automatisch herstart; de rest van het systeem blijft overeind.

Veda draait inmiddels op gewone x86-64-pc's en in de virtuele testomgeving QEMU. Het project bevat ook een eigen 3D-grafische stack, een netwerkstack met moderne versleuteling en kant-en-klare apps zoals een tekstverwerker, fotobeheer en een terminal, die allemaal met de spraakassistent te bedienen zijn. De broncode staat volledig open op GitHub, wat het project bijzonder maakt in een wereld waar grote techbedrijven hun AI-assistenten meestal achter gesloten deuren ontwikkelen.