SpaceX brengt Starship voor het eerst in een baan om de aarde, raket explodeert na terugkeer

Drie jaar na de eerste testvlucht van Starship heeft SpaceX een nieuwe grens verkend. Het bedrijf van Elon Musk bracht de bovenste trap van zijn megaraket voor het eerst daadwerkelijk in een baan om de aarde, in plaats van de veiligere, kortere vluchten die de raket tot nu toe maakte. De lancering vond maandag plaats vanuit Starbase in Boca Chica, Texas – de derde testvlucht met de nieuwste V3-versie van Starship, die sinds mei ongeveer elke twee maanden de lucht in gaat. Kort na het scheiden van de onderste trap viel een van de zes Raptor-motoren van de bovenste trap uit. Het missieteam brak de poging aanvankelijk af, maar besloot enkele minuten later toch door te zetten richting de baan om de aarde. Toen die eenmaal was bereikt, klonk in het missiecentrum gejuich bij de aankondiging "Starship is orbital". NASA-bestuurder Jared Isaacman feliciteerde SpaceX ermee dat het bedrijf "elke stap veilig, verantwoord en vooral inspirerend" had gezet.

Onderweg deelde de raket 26 nieuwe Starlink V3-satellieten uit op een hoogte van zo'n 275 kilometer, zoals gepland. Daarvoor moest het toestel een snelheid van ongeveer 28.000 kilometer per uur bereiken. Volgens Kathleen Curlee, analist bij het Center for Security and Emerging Technology van Georgetown University, was dat de moeilijkste fase van de vlucht: de raket ondervindt onderweg wisselende zwaartekracht en moet daarop telkens anders reageren. De nieuwe V3-satellieten zijn krachtiger dan hun voorgangers: volgens SpaceX levert één volledige Starship-lancering met V3-satellieten evenveel capaciteit op als twintig lanceringen van de kleinere V2 mini-satellieten met de Falcon 9-raket. Ze voegen zich bij de ruim 11.000 oudere Starlink-satellieten die al internetdiensten leveren. De satellieten moeten binnen enkele weken Starlink-klanten gaan bedienen.

Twee brandmomenten

Starship vertrok eerst op een suborbitale baan, een traject dat niet helemaal rond de aarde gaat. Pas met een tweede motorontsteking bracht de raket alsnog de volledige baan tot stand. Deze tweede 'burn' vroeg om veel complexere berekeningen dan een gewone lancering, aldus Curlee.

De missie zou oorspronkelijk ongeveer tien uur en zes omlopen om de aarde duren, aldus SpaceX. Het bedrijf besloot echter Starship niet de volledige tijd in de ruimte te houden: het toestel kwam al na 3 uur en 8 minuten neer in de Stille Oceaan ten noorden van Hawaï, waar het kantelde en in vlammen opging. Een reden voor de vroegtijdige terugkeer gaf SpaceX niet. De onderste trap, de gigantische booster genaamd Super Heavy, was kort na de start al teruggevallen in de Golf van Mexico. Anders dan bij eerdere vluchten ving SpaceX de booster deze keer niet op met de mechanische armen van het lanceerplatform, maar voerde het een gesimuleerde landing boven zee uit – volgens SpaceX de schoonste gesimuleerde landing tot nu toe met de V3-versie van de raket. Musk legde eerder deze maand tijdens een zakelijke bijeenkomst uit waarom SpaceX die vangpoging nog niet waagt: als het toestel boven land uiteenvalt en puin op mensen laat neerregenen, "zou onze populariteit heel snel afnemen". Lukt de vangpoging bij de volgende testvlucht wel – Musk schat de kans op "fifty-fifty of iets hoger" – dan wil SpaceX dat exemplaar nog voor het einde van het jaar of begin volgend jaar opnieuw lanceren.

Hoge verwachtingen, hoog risico

Sinds SpaceX in 2023 begon met volledige testvluchten van Starship, eindigden meerdere pogingen in explosies. Toch bouwde het bedrijf gestaag door aan de grootste en krachtigste raket die ooit heeft gevlogen, en recente vluchten verliepen aanmerkelijk vlotter dan de vroege pogingen. In juli wist SpaceX voor het eerst een Starship na een vlucht boven de Indische Oceaan te bergen; op basis van inspecties van dat exemplaar paste het bedrijf het hitteschild van de nu gelanceerde raket aan. Musk wil van Starship uiteindelijk een volledig herbruikbaar voertuig maken, geschikt voor commerciële vluchten, missies naar de maan en Mars, en zelfs verre plannen zoals datacenters in een baan om de aarde. Hij wil dat de raket uiteindelijk duizenden keren per jaar vliegt: naast de bestaande site in Texas nadert een tweede lanceercomplex op Kennedy Space Center in Florida zijn voltooiing, en sloot hij recent een deal met de staat Louisiana voor een derde, nog grotere locatie; SpaceX trekt hiervoor 100 miljard dollar uit, met bouwwerkzaamheden die volgend jaar moeten starten.

Curlee wijst erop dat de lat voor deze test vanuit technisch oogpunt eigenlijk laag lag: gewoon vliegen en data verzamelen zou al een succes zijn geweest. Maar het publiek en investeerders verwachten meer spektakel, zeker na de beursgang van SpaceX in juni. Het aandeel van het bedrijf steeg maandag aanvankelijk met ruim 1 procent, maar zakte weer weg nadat bekend werd dat de missie vroegtijdig zou worden afgebroken. Concurrentie begint intussen ook toe te nemen: een Chinees bedrijf boekte recent vooruitgang met herbruikbare raketten. Toch blijft SpaceX wereldwijd marktleider dankzij zijn deels herbruikbare Falcon-raketten. Deze veertiende testvlucht van Starship stond niet op zichzelf: dezelfde week voert SpaceX nog drie andere lanceringen uit, waaronder een vlucht met een bemanning naar het internationale ruimtestation ISS.

De inzet voor Starship is hoog: het welslagen van de raket is essentieel voor de plannen van NASA om via het Artemis-programma weer astronauten naar de maan te brengen. Al komende zomer moet Artemis III een eerste test vormen, met een koppelmanoeuvre in een baan om de aarde tussen drie voertuigen: eerst gaat de maanlander Blue Moon van Jeff Bezos' Blue Origin omhoog, gevolgd door de bemande Orion-capsule die daarmee koppelt, en ten slotte Starship, dat op zijn beurt met Orion moet koppelen zodra Blue Moon is losgekoppeld. Voor de daadwerkelijke bemande maanlanding tijdens Artemis IV, ten vroegste voorzien in 2028, wil de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie afwisselend Starship en Blue Moon inzetten, afhankelijk van welke lander dan gereed is.