AI & computing › AI-gestuurde wetenschappelijke ontdekkingen

Slaapeiwit van fruitvlieg levert bouwstenen voor nieuw antibioticum

· Bijgewerkt 14 november 2026, 01:37 · 2 min leestijd

AI-gestuurde wetenschappelijke ontdekkingen
Beeld: Phys.org

Japanse onderzoekers hebben in een slaapeiwit van de fruitvlieg stukjes eiwit gevonden die resistente bacteriën in het lab doden. De zogeheten Nemuri-peptiden werken op een manier die compleet afwijkt van bestaande antibiotica. Dat biedt hoop in de strijd tegen antibioticaresistentie, een van de grootste gezondheidsdreigingen wereldwijd.

Onderzoekers van de Universiteit van Tsukuba in Japan hebben korte eiwitfragmenten ontdekt die de groei van gevaarlijke, antibioticaresistente bacteriën remmen. De fragmenten zijn afgeleid van Nemuri, een eiwit dat van nature voorkomt in de fruitvlieg Drosophila melanogaster en daar een rol speelt bij slaap. De bevindingen zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications.

Antibioticaresistentie is een groeiend probleem. Steeds meer bacteriesoorten worden ongevoelig voor de medicijnen die we nu gebruiken, waardoor infecties moeilijker te behandelen zijn. Artsen en onderzoekers zoeken daarom naarstig naar nieuwe stoffen die op een andere manier werken dan bestaande antibiotica, zodat bacteriën er niet meteen resistentie tegen kunnen opbouwen.

Aanval op de eiwitfabriek van de bacterie

De Nemuri-peptiden blijken bacteriën op een ongewone manier aan te pakken. Ze dringen de bacteriecel binnen en hopen zich op in de gebieden waar ribosomen en RNA zich bevinden. Ribosomen zijn de kleine fabriekjes binnen een cel die eiwitten aanmaken aan de hand van genetische informatie. Zonder goed werkende ribosomen kan een bacterie niet groeien of zich vermenigvuldigen.

De peptiden zorgen ervoor dat deze ribosoomrijke gebieden als het ware samenklonteren, een proces dat onderzoekers condensatie noemen. Daardoor kunnen de ribosomen minder goed bewegen en stokt de aanmaak van nieuwe eiwitten in de bacterie. Bij Escherichia coli en Staphylococcus aureus, twee bacteriesoorten die vaak voorkomen bij resistente infecties, doodden de peptiden de bacteriën zelfs al bij concentraties die nauwelijks hoger lagen dan nodig was om de groei te remmen.

Geen schade aan membranen, lage toxiciteit

Veel bestaande antibiotica en ook sommige experimentele peptiden werken door het buitenmembraan van een bacteriecel kapot te maken. Dat is effectief, maar kan ook schadelijk zijn voor menselijke cellen. Bij de Nemuri-peptiden zagen de onderzoekers in hun testomstandigheden geen noemenswaardige schade aan de celmembranen. Dat wijst erop dat het aangrijpingspunt vooral bij de ribosomen en het RNA ligt, en niet bij de buitenkant van de cel.

Een ander belangrijk resultaat: de peptiden waren in het lab weinig giftig voor gekweekte cellen van insecten en van zoogdieren. Dat is een gunstig teken, omdat nieuwe antibiotica niet alleen bacteriën moeten doden, maar ook veilig moeten zijn voor de patiënt die ze gebruikt.

Nog geen medicijn

De onderzoekers benadrukken dat dit nog vroeg onderzoek is, uitgevoerd in reageerbuizen en celkweken in het lab. Voordat de Nemuri-peptiden ooit als medicijn gebruikt kunnen worden, moeten ze eerst getest worden in diermodellen van bacteriële infecties. Daarbij moet blijken of de stoffen ook in een levend lichaam effectief en veilig zijn. Toch zien de wetenschappers de ontdekking als een veelbelovend startpunt voor de ontwikkeling van een nieuwe generatie antibiotica, die bacteriën langs een onbekende weg kunnen uitschakelen.

Achtergrond & begrippen

Wat betekent dit voor de toekomst? Als de Nemuri-peptiden ook buiten het lab blijken te werken, kunnen ze de basis vormen voor een nieuwe klasse antibiotica die aangrijpt op een plek in de bacteriecel die huidige medicijnen niet raken. Dat is belangrijk omdat bacteriën dan minder snel resistentie kunnen opbouwen, wat op lange termijn infecties behandelbaar kan houden die nu al moeilijk te bestrijden zijn.

Antibioticaresistentie
Het verschijnsel waarbij bacteriën ongevoelig worden voor medicijnen die normaal hun groei remmen of ze doden.
Peptide
Een kort stukje eiwit, opgebouwd uit een beperkt aantal aminozuren, dat vaak een specifieke biologische functie heeft.
Nemuri
Een eiwit dat van nature in de fruitvlieg Drosophila melanogaster voorkomt en daar betrokken is bij het reguleren van slaap.
Ribosoom
Een onderdeel binnen een cel dat eiwitten aanmaakt op basis van genetische informatie; zonder werkende ribosomen kan een cel niet groeien.
RNA
Een molecuul dat genetische informatie overbrengt en een centrale rol speelt bij het aanmaken van eiwitten in een cel.
Condensatie (in cellen)
Het proces waarbij moleculen binnen een cel samenklonteren tot een dichtere, minder beweeglijke massa, waardoor normale celprocessen verstoord raken.
Bactericide werking
Het daadwerkelijk doden van bacteriën, in tegenstelling tot het alleen remmen van hun groei.

Bronnen

Dit artikel is met behulp van AI geschreven op basis van bovenstaande bronnen en is geen letterlijke vertaling. Zo werkt onze redactie.

Meer over AI-gestuurde wetenschappelijke ontdekkingen