Biotech & leven › Brain-computer interfaces

Proefpersonen met breinimplantaat eisen meer zeggenschap over hun data

· Bijgewerkt 14 november 2026, 01:19 · 2 min leestijd

Brain-computer interfaces
Beeld: MIT Technology Review

Mensen die meedoen aan proeven met brein-computerinterfaces willen voortaan meer inspraak: over de vergoeding voor hun tijd, de privacy van hun hersendata en wat er gebeurt als een implantaat na de proef verwijderd moet worden. Een nieuwe reeks richtlijnen, opgesteld door en voor proefpersonen zelf, moet onderzoekers en bedrijven daartoe aanzetten.

Wetenschappers werken al decennia aan technologie die hersensignalen kan lezen. Met zogeheten brain-computer interfaces (BCI's) kunnen mensen met een verlamming inmiddels robotarmen besturen, computers aansturen of zelfs weer 'spreken' via een implantaat in hun hoofd. Die doorbraken zijn alleen mogelijk dankzij vrijwilligers die jarenlang meedoen aan klinische proeven. Zij verdienen daarvoor meer erkenning, zegt Ian Burkhart, een van de eerste mensen die ooit zo'n implantaat kreeg.

Burkhart raakte in 2010 op 19-jarige leeftijd verlamd vanaf zijn borst na een duikongeluk. Vier jaar later kreeg hij als eerste proefpersoon een array van 96 elektrodes in het deel van zijn hersenen dat beweging aanstuurt. Via een kabel die op zijn hoofd was aangesloten, vertaalde een computer zijn hersensignalen naar bewegingen van zijn arm. Zo kon hij kralen uit flesjes schenken en zelfs Guitar Hero spelen. Burkhart droeg het implantaat ruim zeven jaar en deed mee aan twee langlopende trials.

Richtlijnen uit eigen ervaring

In 2022 richtte Burkhart de BCI Pioneers Coalition op, een organisatie waarin oud-proefpersonen hun ervaringen delen. Samen met neuro-ethicus Jennifer Chandler van de University of Ottawa stelde de groep het afgelopen jaar een set richtlijnen op, verdeeld over 13 thema's. Die zijn dinsdag gepubliceerd. Eén aanbeveling gaat over compensatie: Burkhart bracht soms twee tot drie dagen per week, vier uur per keer, door in het lab. Dat is volgens hem vergelijkbaar met een parttimebaan, en proefpersonen die waardevolle feedback leveren zouden bijvoorbeeld als coauteur van wetenschappelijke publicaties genoemd moeten kunnen worden.

Eigenaar van je eigen hersendata

Een ander heet hangijzer is privacy. Onderzoeksteams moeten hersendata verzamelen en opslaan, en de richtlijnen stellen dat die data als persoonlijke informatie van de proefpersoon moet worden behandeld. Mensen zouden altijd toegang moeten krijgen tot hun eigen hersendata en die moeten kunnen delen met hun eigen arts, zonder dat geheimhoudingsovereenkomsten (NDA's) dat tegenhouden. Ook na afloop van een proef moet er goed worden nagedacht: onderzoekers zouden implantaten een redelijke periode moeten blijven onderhouden en voldoende tijd en geld moeten reserveren voor het eventueel verwijderen ervan. Burkhart moest zijn eigen implantaat in 2021 laten verwijderen na een infectie, waarmee hij ook de net herwonnen controle over zijn arm weer verloor. Een nog schrijnender voorbeeld is dat van de Australische Rita Leggett, die haar implantaat tegen haar wil verwijderd kreeg toen de fabrikant failliet ging. Ethici noemden dat een mogelijke schending van mensenrechten. De opstellers noemen hun document nadrukkelijk een eerste versie, die moet meegroeien met een nog kleine maar groeiende groep BCI-gebruikers.

Achtergrond & begrippen

Wat betekent dit voor de toekomst? Nu steeds meer mensen langdurig met een breinimplantaat leven, groeit de behoefte aan duidelijke afspraken over zeggenschap, privacy en zorgplicht na een proef. Richtlijnen zoals deze kunnen de norm worden voor hoe bedrijven en universiteiten wereldwijd met BCI-proefpersonen omgaan, en bepalen mee of mensen implantaten straks durven te vertrouwen voor de rest van hun leven.

Brain-computer interface (BCI)
Een systeem dat hersensignalen meet en vertaalt naar opdrachten voor een computer, robotarm of ander apparaat.
Elektrodearray
Een klein rooster met tientallen tot honderden sensoren dat in de hersenen wordt geplaatst om signalen van zenuwcellen op te vangen.
Klinische trial
Een wetenschappelijke proef waarin een nieuwe medische technologie of behandeling bij mensen wordt getest op veiligheid en werking.
Hersendata (neurale data)
De signalen die door het implantaat worden gemeten en opgeslagen, afkomstig uit de hersenactiviteit van de proefpersoon.
NDA (geheimhoudingsovereenkomst)
Een juridisch contract dat voorkomt dat iemand bepaalde informatie, zoals onderzoeksresultaten, met anderen deelt.
Neuro-ethiek
Het vakgebied dat de morele en maatschappelijke gevolgen van hersenonderzoek en -technologie bestudeert.

Bronnen

Dit artikel is met behulp van AI geschreven op basis van bovenstaande bronnen en is geen letterlijke vertaling. Zo werkt onze redactie.

Meer over Brain-computer interfaces