Biotech & leven › Synthetische biologie & kunstmatig DNA
Japanse wetenschappers smelten algen- en hamstercellen samen tot 'planimal'
Onderzoekers van de Universiteit van Tokio hebben cellen van een eencellige rode alg versmolten met hamstercellen en zo hybride 'planimal'-cellen gemaakt. Die cellen bleken bijna het volledige algengenoom vast te houden en gaven dat DNA tientallen generaties lang door aan dochtercellen. De doorbraak laat zien dat dierlijke cellen enorme hoeveelheden plantaardig DNA kunnen opnemen zonder dood te gaan.
Normaal gesproken erft een organisme zijn DNA van zijn ouders. Soms steken genen echter de grenzen tussen soorten over, bijvoorbeeld wanneer bacteriën onderling DNA uitwisselen. Bij complexere cellen met een celkern, zogeheten eukaryoten, komt dit zelden voor op grote schaal. Toch gebeurde het meer dan 1,5 miljard jaar geleden: een voorouderlijke cel verorberde een cyanobacterie, een fotosynthetiserende bacterie. Die versmelting leidde uiteindelijk tot de chloroplasten, de energiecentrales in planten en algen die met zonlicht suikers maken. Dit proces, horizontale genoverdracht genoemd, ligt aan de basis van alle planten en algen die we nu kennen.
Een team onder leiding van professor Sachihiro Matsunaga wilde dit oerproces nabootsen in het laboratorium. De onderzoekers lieten cellen van de rode alg Cyanidioschyzon merolae samensmelten met cellen van een hamster, en probeerden ook of hamstercellen de algen konden 'opeten'. Celfusie werkte veel beter dan opname: daarmee ontstonden stabiele hybride cellen, de zogeheten planimal-cellen. Met microscopie en DNA-sequencing volgden de wetenschappers wat er met het algen-DNA gebeurde over meerdere celdelingen.
Bijna het hele algengenoom blijft bewaard
De resultaten, gepubliceerd in Nature Communications, verrasten het team zelf. In één hamstercellijn bleef ongeveer 16,3 miljoen baseparen algen-DNA bewaard, inclusief stukken van alle twintig chromosomen van de alg. Dat DNA was nog terug te vinden na 155 celdelingen, en bleef grotendeels aanwezig gedurende 95 generaties zonder dat de cellen daarvoor kunstmatig werden geselecteerd met antibiotica. Planten en dieren kunnen zich nooit met elkaar voortplanten, maar in het laboratorium is het dus toch gelukt om chromosomen van beide te combineren en die combinatie generaties lang te laten bestaan.
Cellen zetten vreemd DNA grotendeels uit
De hamstercellen bleken niet zomaar alles te accepteren. Het grootste deel van de ingevoerde algengenen werd afgesloten: ongeveer 96 procent van de eiwitcoderende genen van de alg liet geen enkele activiteit zien. Het vreemde DNA kreeg chemische markeringen, waaronder DNA-methylering en remmende eiwitmarkeringen op de verpakking van het DNA, die genen het zwijgen opleggen. Toen de onderzoekers hetzelfde experiment deden met hamstercellen die het enzym DNMT3A misten, vormden zich minder stabiele hybride cellen en bleef er minder algen-DNA over. Dat wijst erop dat deze chemische 'poortwachters' cellen juist helpen om grote hoeveelheden vreemd DNA veilig op te slaan, door het grotendeels uit te schakelen in plaats van het weg te gooien.
Het team wil nu uitzoeken hoe specifieke algengenen weer aangezet kunnen worden. De rode alg heeft een compact genoom met stofwisselingsgenen die dierlijke cellen missen. Het einddoel is ambitieus: dierlijke cellen die net als planten fotosynthese kunnen uitvoeren, zuurstof produceren en koolstofdioxide omzetten in nuttige stoffen. Dat is in dit onderzoek nog niet gelukt en vereist werkende chloroplasten en verdere genetische aanpassingen, maar de basis voor zo'n stap is nu gelegd.
Achtergrond & begrippen
Wat betekent dit voor de toekomst? Dit onderzoek toont voor het eerst aan dat dierlijke cellen complete chromosomen van een heel andere soort stabiel kunnen opnemen en doorgeven aan dochtercellen. Dat vergroot het begrip van hoe evolutie soortgrenzen kan doorbreken en opent de deur naar celtechnologie waarbij dierlijke cellen eigenschappen van planten krijgen, zoals fotosynthese. Op termijn kan dit bijdragen aan nieuwe toepassingen in biotechnologie, van duurzamere productieprocessen tot cellen die zelf zuurstof en voedingsstoffen aanmaken.
- Horizontale genoverdracht
- Het overdragen van DNA tussen organismen buiten de normale voortplanting om, in tegenstelling tot verticale overerving van ouder op kind.
- Eukaryoot
- Een cel of organisme met een celkern, zoals cellen van planten, dieren en algen.
- Prokaryoot
- Een eencellig organisme zonder celkern, zoals een bacterie.
- Chloroplast
- Het onderdeel van een plant- of algencel waarin fotosynthese plaatsvindt, waarmee zonlicht wordt omgezet in energie.
- Cyanobacterie
- Een fotosynthetiserende bacterie die miljarden jaren geleden de voorloper werd van de chloroplast in planten en algen.
- Planimal-cel
- De naam die de onderzoekers gaven aan hun kunstmatige hybride cel, gemaakt door een dierlijke cel te versmelten met een algencel.
- DNA-sequencing
- Een techniek om de precieze volgorde van bouwstenen in een DNA-streng te bepalen.
- DNA-methylering
- Een chemische aanpassing aan DNA die een gen kan uitschakelen zonder de DNA-code zelf te veranderen.
- Histonmarkeringen
- Chemische markeringen op de eiwitten waar DNA om gewonden is, die bepalen of een gen actief kan worden afgelezen.
- Epigenetische gatekeeping
- Het proces waarbij een cel met chemische markeringen bepaalt welke (vreemde) genen actief mogen zijn, zonder de DNA-sequentie zelf aan te passen.
- DNMT3A
- Een enzym dat DNA-methylering aanbrengt en zo helpt bepalen welke genen worden uitgeschakeld.
- Fotosynthese
- Het proces waarbij planten en algen met behulp van zonlicht koolstofdioxide en water omzetten in energie en zuurstof.
Bronnen
Dit artikel is met behulp van AI geschreven op basis van bovenstaande bronnen en is geen letterlijke vertaling. Zo werkt onze redactie.