CRISPR-bedrijf Pairwise ziet licenties fors groeien buiten mais en soja

Pairwise, opgericht in 2017, heeft de afgelopen anderhalf jaar een "dramatische toename" gezien in het aantal bedrijven dat een licentie neemt op zijn CRISPR-platform Fulcrum. Het bedrijf telt inmiddels 25 licentiehouders die samen aan meer dan dertig verschillende soorten werken, van cacao tot kreeften. Volgens technisch directeur Ian Miller zijn er nog eens net zoveel partijen in gesprek, waaronder een groot levensmiddelenbedrijf dat nog niet openbaar mag worden gemaakt.

De groei komt volgens Miller doordat overheden steeds vaker onderscheid maken tussen klassieke genetische modificatie en genbewerking. Bij transgenese wordt DNA van een andere soort ingebouwd, wat een gewas tot een ggo maakt. Bij genbewerking wordt uitsluitend het eigen erfelijk materiaal van een organisme aangepast. Sinds de Europese Unie vorig jaar een eenvoudiger toetsingskader voor zulke "nieuwe genomische technieken" invoerde, merkt Pairwise ook in Europa meer belangstelling.

Van rijstboer tot chocoladefabrikant

De klantenkring van Pairwise laat zien hoe breed genbewerking inmiddels wordt ingezet. Naast bekende samenwerkingen met landbouwreuzen Bayer en Corteva aan onder meer korter groeiende maïs, werkt het bedrijf ook met het insectenbedrijf Agragene aan onvruchtbare insecten voor plaagbestrijding, met veeteeltbedrijf Genus aan dierlijke genetica en met het Australische onderzoeksinstituut CSIRO aan vee, aquacultuur, microben en planten. Zaadbedrijf Enza Zaden, sierteeltbedrijf Ball en chocolademaker Mars maken eveneens gebruik van de technologie, net als het Internationaal Instituut voor Tropische Landbouw, dat met Pairwise aan een compactere jamplant werkt.

Knippen, veranderen of herschrijven

Fulcrum biedt volgens Miller in feite een gereedschapskist met drie soorten ingrepen. De eerste, nuclease-bewerking, knipt DNA door om een ongewenst gen uit te schakelen. De tweede, base editing, verandert één letter van het DNA zonder de streng te breken. De derde, templated editing, herschrijft een stukje DNA met een vooraf bepaalde nieuwe volgorde. Pairwise voert deze bewerkingen ook gecombineerd uit: bij zogeheten multiplex-genoombewerking paste het bedrijf al tot zeventien aanpassingen tegelijk toe in één organisme. Klanten betalen doorgaans een vast bedrag vooraf, jaarlijkse kosten en royalty's bij commercialisering, waarbij één licentie toegang geeft tot de hele gereedschapskist.

Sneller resultaat bij bomen en struiken

Vooral bij meerjarige gewassen zoals bomen en struiken ziet Pairwise grote voordelen. Klassieke veredeling van bijvoorbeeld bramen kan door lange kweekcycli jaren duren. Met genbewerking ontwikkelde het bedrijf samen met partner Plant Sciences Genetics een compactere bramenstruik die drie keer zoveel planten per hectare toelaat, met pitloze en doornloze vruchten. De compacte variant wordt al commercieel geteeld in Colombia, terwijl de pitloze versie in veldproeven zit. Met het bedrijf Sun World werkt Pairwise bovendien aan een pitloze kers. Miller benadrukt dat genbewerking klassieke veredeling niet vervangt, maar wel sneller precieze genetische varianten oplevert waarmee kwekers verder kunnen werken.