Wetenschappers willen Arctische 'ijsbruggen' kunstmatig versterken

Een natuurlijke stop tussen Groenland en Canada

In de Nareszee, het smalle kanaal tussen Groenland en het Canadese eiland Ellesmere, vormt zich in de winter regelmatig een boogvormige prop van samengeperst zeeijs. Deze ijsboog werkt als een soort deksel: zolang hij intact blijft, houdt hij drijvend ijs vast in de Noordelijke IJszee. Breekt de boog in het voorjaar open, dan stroomt het opgehoopte ijs de doorgang uit en smelt het verderop. Onderzoeker Malcolm Davidson van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA zag het fenomeen in 2011 voor het eerst vanuit de lucht. De afgelopen twintig jaar houden de bogen het steeds korter vol, en in enkele jaren vormden ze zich helemaal niet. Daardoor stroomt er nu gemiddeld zo'n 95.000 vierkante kilometer zeeijs per jaar door de doorgang naar plekken waar het smelt. Opvallend is dat een ijsboog zelf maar 20 tot 50 kilometer breed is: een relatief kleine ingreep zou dus een groot effect kunnen hebben op hoeveel ijs in de Arctische Oceaan blijft liggen.

Zeewater pompen om ijs te verdikken

Het Nederlandse startup Arctic Reflections onderzoekt, met een subsidie van de Britse overheid van bijna 10 miljoen pond, of ijsbogen kunstmatig te verstevigen zijn. De methode: gaten boren in het ijs en zeewater over het oppervlak pompen, dat vervolgens bevriest tot een extra laag. Vorig jaar verdikte het bedrijf tijdens een proef op Spitsbergen het ijs zo van 90 naar 116 centimeter. Een andere optie is het besproeien van ijs met water, een techniek die oliebedrijven in de jaren tachtig al gebruikten in de Beaufortzee om binnen enkele weken ijs sterk genoeg te maken om boorplatforms te dragen. Volgens Arctic Reflections-directeur Fonger Ypma zou het verstevigen van slechts enkele tientallen vierkante kilometers ijs in de Nareszee kunnen voorkomen dat tienduizenden vierkante kilometers zeeijs de Arctische Oceaan uit stroomt. Dat zou de al jarenlang krimpende ijsbedekking mogelijk kunnen stabiliseren en tijd kopen om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen. Wetenschappers verwachten namelijk dat de Arctische Oceaan al in de jaren 2030 in de zomer ijsvrij kan zijn.

Twijfel bij poolonderzoekers

Niet iedereen is overtuigd. Kent Moore van de University of Toronto, die tientallen studies over de Nareszee op zijn naam heeft staan, wijst erop dat het meeste ijsverlies juist optreedt in de jaren waarin er helemaal geen ijsboog ontstaat. Dan is er simpelweg niets om te verstevigen. Ook klimaatwetenschapper Mark Serreze van de University of Colorado Boulder noemt de aanpak hooguit een pleister: hij pleit liever voor investeringen in alternatieve energie. Toch vinden voorstanders als Geoffrey Evatt van de University of Manchester het de moeite waard om te proberen. Ten noorden van de Nareszee ligt het zogeheten 'laatste ijsgebied', waar zomerijs naar verwachting het langst blijft liggen en dat kan dienen als toevluchtsoord voor ijsberen, zeehonden en walrussen. Ten zuiden ligt de North Water Polynya, een open zeegebied dat cruciaal is voor het lokale zeeleven en voor de jacht door Inuit-gemeenschappen. Onderzoekers van University College London proberen inmiddels met computermodellen te voorspellen of gerichte verdikking het uiteenvallen van ijsbogen daadwerkelijk kan vertragen, als opmaat naar mogelijke praktijkproeven over enkele jaren.