CCS: kan CO2 opslaan onder de grond de klimaatdoelen redden?

Bij CCS wordt CO2 afgevangen uit de rookgassen van bijvoorbeeld een gascentrale of cementfabriek. De gas wordt met een chemisch oplosmiddel gescheiden van de rest van de uitstoot, samengeperst tot vloeistof en per pijpleiding of vrachtwagen vervoerd naar een opslaglocatie. Daar wordt de CO2 diep in de grond geïnjecteerd, in lege olie- en gasvelden of in poreuze, met zout water gevulde gesteentelagen. Wordt de afgevangen CO2 juist hergebruikt, bijvoorbeeld voor meststoffen of bouwmaterialen, dan spreekt men van CCUS. Dat levert niet altijd blijvende opslag op, omdat de CO2 later alsnog kan vrijkomen.

De techniek is niet nieuw. Al in de jaren zeventig injecteerden Amerikaanse en Canadese oliebedrijven CO2 in lege putten om er meer olie uit te persen, een methode die bekendstaat als enhanced oil recovery. Nog altijd wordt ongeveer driekwart van alle afgevangen CO2 wereldwijd voor dit doel gebruikt. Pas na een speciaal rapport van het klimaatpanel van de Verenigde Naties (IPCC) in 2005 kreeg CCS aandacht als klimaatoplossing. Toen waren er wereldwijd nog maar drie kleine proefprojecten.

Hoeveel CO2 wordt er nu opgeslagen?

Volgens cijfers van het Internationaal Energieagentschap (IEA) waren er in februari 2026 wereldwijd 75 operationele CCS-projecten, samen goed voor 62,5 miljoen ton CO2 per jaar. Dat klinkt veel, maar is ongeveer gelijk aan de totale jaarlijkse uitstoot van een land als Ecuador: een fractie van de miljarden tonnen CO2 die wereldwijd jaarlijks vrijkomen door het verbranden van fossiele brandstoffen. Ter vergelijking: in 2014 waren er 22 projecten operationeel of in aanbouw, met een beloofde capaciteit van 40 miljoen ton per jaar. De groei gaat dus door, maar trager dan voorstanders hoopten. Het IEA noemde de geschiedenis van CCS in een rapport uit 2020 zelfs een verhaal van 'onvervulde verwachtingen'.

Een golf van interesse in de jaren 2000, gericht op kolencentrales met CCS, is grotendeels weer weggeëbd doordat zonne- en windenergie sterk in prijs daalden. Wereldwijd draaien nu nog maar zeven kolencentrales met CCS: vijf in China, één in de Verenigde Staten en één in Canada. Het Klimaatakkoord van Parijs uit 2015 en de daaropvolgende nationale netto-nulplannen hebben de belangstelling voor CCS wel weer aangewakkerd, vooral voor sectoren die moeilijk te verduurzamen zijn, zoals de cementindustrie. Ook groeit de interesse in 'blauwe' waterstof: waterstof gemaakt uit aardgas met CCS. Analisten twijfelen of er op tijd genoeg groene waterstof met hernieuwbare stroom kan worden geproduceerd om aan de vraag te voldoen.

Grote plannen, felle kritiek

Naast CCS bij de bron bestaan er twee verwante technieken die CO2 juist uit de lucht halen: BECCS, waarbij gewassen worden verbrand die eerder CO2 hebben opgenomen, en DACCS, waarbij machines CO2 rechtstreeks uit de lucht filteren. Beide leveren in theorie 'negatieve emissies' op. Volgens het IEA staat er wereldwijd 93,7 miljoen ton aan CCS-capaciteit in aanbouw en nog eens 1.279,6 miljoen ton in de planning, al bevindt een deel daarvan zich pas in een vroeg conceptstadium. De sector kent een lange geschiedenis van uitgestelde en geschrapte projecten. Het Verenigd Koninkrijk alleen al heeft tot 21,7 miljard pond, omgerekend zo'n 25 miljard euro, gereserveerd voor de opbouw van zijn CCS-industrie.

Toch blijft CCS omstreden. Critici wijzen op de hoge kosten, de nauwe banden met de fossiele-industrie en een geschiedenis van tegenvallende resultaten. Zij noemen de technologie een 'gevaarlijke afleiding' die nog altijd onbewezen is op de schaal die nodig is om echt verschil te maken. Het IPCC en andere gezaghebbende organisaties zien CCS daarentegen als onmisbaar om de uitstoot van moeilijk te verduurzamen sectoren terug te dringen. De discussie zal voorlopig niet verstommen: het lot van veel netto-nuldoelen hangt mede af van de vraag of CCS eindelijk op grote schaal kan worden gerealiseerd.