Ruimtevaart › Satelliet-megaconstellaties

ESA kiest zeven ruimtesondes voor missie naar plasma rond de aarde

· Bijgewerkt 20 november 2026, 01:19 · 2 min leestijd

Satelliet-megaconstellaties
Beeld: ESA Top News

De Europese ruimtevaartorganisatie ESA heeft een nieuwe wetenschappelijke missie goedgekeurd: Plasma Observatory. Zeven sondes gaan tegelijk meten hoe energie van de zon door het magnetische schild van de aarde stroomt. Het is de opvolger van de succesvolle Cluster-missie en moet eind jaren 2030 de ruimte in.

ESA heeft groen licht gegeven voor Plasma Observatory, de nieuwe medium-klasse missie van het Europese ruimteprogramma. Het project bestaat uit zeven sondes die samen in formatie vliegen rond de aarde. Voor het eerst kunnen wetenschappers daardoor op meerdere plekken en op meerdere schalen tegelijk meten hoe plasma zich gedraagt in het magnetisch veld van onze planeet. De missie is door de 23 ESA-lidstaten geselecteerd na een proces dat in 2021 begon.

Wat is plasma en waarom onderzoeken we het?

Plasma is een hete, elektrisch geladen vorm van gas en vormt meer dan 99 procent van alle zichtbare materie in het heelal. De zon, sterren en zelfs de lege ruimte tussen planeten bestaan grotendeels uit plasma. De zon stoot voortdurend een stroom plasma uit, de zonnewind. Wanneer die de aarde bereikt, botst hij op het aardmagnetisch veld, de magnetosfeer. Die botsing veroorzaakt onder meer het noorderlicht, maar bij zware zonnestormen kan hij ook satellieten en elektriciteitsnetten beschadigen. Volgens ESA-wetenschapper Matt Taylor is de magnetosfeer een ideaal natuurlijk laboratorium: het is de enige plek waar onderzoekers plasma-interacties van dichtbij kunnen bestuderen, met kennis die ook geldt voor sterren elders in het heelal.

Zeven sondes, één compleet beeld

De voorganger van deze missie, de Cluster-missie met vier sondes, kon maar één schaal van tijd en afstand per keer meten, van enkele kilometers tot tienduizenden kilometers, en van milliseconden tot minuten. Plasma Observatory lost dat op door met zeven sondes gelijktijdig magnetische en elektrische velden en deeltjes te meten. Daardoor zien onderzoekers straks zowel de kleine, snelle details als het grote plaatje, en vooral hoe die twee met elkaar samenhangen. ESA-directeur Wetenschap Carole Mundell noemt het een stap die Europa tot het komende decennium en verder een leidende rol geeft in de heliofysica, de studie van de zon en haar invloed op de omgeving.

Lange weg naar lancering

De selectie van Plasma Observatory is het resultaat van een jarenlang traject. In 2021 ontving ESA 27 voorstellen, waarvan er na strenge wetenschappelijke en technische toetsing steeds minder overbleven. Uiteindelijk bleven twee concepten over, waarna de Science Programme Committee definitief voor Plasma Observatory koos. De missie moet nu verder worden uitgewerkt en gebouwd, met een voorziene lancering eind jaren 2030. Tegelijk maakte ESA bekend dat ook de volgende medium- en snelle missies zijn teruggebracht tot respectievelijk vier en drie kandidaten, met thema's die variëren van de oceaan op de dwergplaneet Ceres tot de eerste momenten van het heelal.

Achtergrond & begrippen

Wat betekent dit voor de toekomst? Beter begrip van plasma rond de aarde helpt wetenschappers zonnestormen en hun gevolgen voor satellieten, stroomnetten en communicatie beter te voorspellen. Omdat plasma de bouwstof van bijna het hele heelal is, levert de missie ook kennis op over processen bij verre sterren die niet direct te bezoeken zijn.

Plasma
De vierde toestand van materie naast vast, vloeibaar en gas: een heet gas van elektrisch geladen deeltjes dat sterk reageert op magnetische en elektrische velden.
Magnetosfeer
Het magnetische schild rond de aarde dat de planeet beschermt tegen de zonnewind.
Zonnewind
De continue stroom plasma die de zon de ruimte in blaast.
Heliofysica
Het wetenschapsgebied dat de zon en haar invloed op de omliggende ruimte bestudeert.
Medium-klasse missie (M-klasse)
Een categorie ruimtemissies van ESA met een middelgroot budget en tijdschema, tussen kleine en grote missies in.
Cluster-missie
De voorganger van Plasma Observatory: vier ESA-sondes die sinds 2000 de magnetosfeer bestuderen, maar slechts op één schaal tegelijk konden meten.
Science Programme Committee
Het bestuursorgaan met vertegenwoordigers van alle 23 ESA-lidstaten dat beslist over nieuwe wetenschapsmissies.

Bronnen

Dit artikel is met behulp van AI geschreven op basis van bovenstaande bronnen en is geen letterlijke vertaling. Zo werkt onze redactie.

Meer over Satelliet-megaconstellaties