Genetisch bewapende bacterievirussen helpen man met levensbedreigende superbacterie

Een 65-jarige man uit de Verenigde Staten liep na een niertransplantatie een zware infectie op met de bacterie Escherichia coli (E. coli). De bacterie bleek ongevoelig voor gangbare antibiotica. De infectie zorgde voor een grote massa op zijn blaas en voor grote open wonden op zijn buik. Standaardbehandelingen sloegen niet aan, waarna zijn artsen in Californië toestemming vroegen om een experimentele behandeling te proberen: een cocktail van bacteriofagen die is ontwikkeld door het Deense bedrijf SNIPR Biome.

Virussen die bacteriën opjagen

Bacteriofagen zijn virussen die uitsluitend bacteriën infecteren en doden, en niet menselijke cellen. Ze komen overal ter wereld voor en worden al gebruikt om voedsel te beschermen tegen bacteriën die voedselvergiftiging veroorzaken. Het gericht inzetten van fagen tegen infecties bij mensen, faagtherapie genoemd, is echter nog zeldzaam. Dat komt vooral doordat het tijdrovend en kostbaar is om precies de faag te vinden die de veroorzaker van een specifieke infectie kan doden.

SNIPR Biome loste dat probleem op een andere manier op. Het bedrijf rustte zijn fagen uit met CRISPR-systemen, bekend als het gereedschap waarmee wetenschappers DNA kunnen knippen en bewerken. CRISPR is oorspronkelijk een verdedigingsmechanisme dat bacteriën gebruiken om virussen te herkennen en te vernietigen. Door dit principe om te draaien, hebben onderzoekers virussen gemaakt die juist gericht het DNA van bacteriën aanvallen. Het resultaat, SNIPR001, is een mix van aangepaste fagen die tot 90 procent van alle E. coli-stammen kan doden, ongeacht of die resistent zijn tegen antibiotica.

Snel herstel, maar geen zekerheid

Bij de 65-jarige patiënt werd SNIPR001 zowel via een infuus als rechtstreeks op de wonden toegediend. Binnen een week begonnen de wonden te helen en slonk de massa op zijn blaas van 0,74 naar 0,37 liter, een halvering. Onderzoeker Eric van der Helm van SNIPR Biome, medeauteur van de bijbehorende publicatie in het tijdschrift Clinical Infectious Diseases, waarschuwt wel voor te snelle conclusies. De man kreeg elf dagen vóór de faagtherapie ook een nieuw, krachtiger antibioticakuur. Mogelijk versterkten de fagen en de antibiotica elkaar: eerder onderzoek van SNIPR Biome liet al zien dat de CRISPR-fagen biofilms kunnen afbreken, de beschermende bacterielaag die antibiotica normaal buitenhoudt. Of dat hier ook gebeurde, is niet apart getest.

Omdat elke E. coli-infectie die de bloedbaan bereikt gevaarlijk kan zijn, richt SNIPR Biome zich niet alleen op resistente stammen maar op de bacterie in het algemeen. In de Verenigde Staten loopt inmiddels een fase II-studie die onderzoekt of SNIPR001 het risico op E. coli-bloedinfecties kan verlagen bij kankerpatiënten, van wie het immuunsysteem door de behandeling verzwakt is. Sinds de behandeling van deze patiënt kreeg het bedrijf al twaalf vergelijkbare verzoeken van artsen die de therapie bij andere ernstig zieke patiënten willen proberen. Van der Helm benadrukt dat grotere klinische studies nodig zijn om de werkzaamheid van de behandeling echt te bewijzen.