AI & computing › AI-gestuurde wetenschappelijke ontdekkingen
Anthropic-onderzoeker claimt: AI-model Claude hielp bij bewijs Riemann-hypothese
Een wiskundige van AI-bedrijf Anthropic claimt dat het taalmodel Claude heeft meegeholpen aan een bewijs van de Riemann-hypothese, een van de beroemdste onopgeloste problemen in de wiskunde. Het gaat om een eerste, nog niet onafhankelijk gecontroleerde claim, maar als die klopt is het een mijlpaal voor AI in de wetenschap.
De Riemann-hypothese is 167 jaar oud en behoort tot de zwaarste vraagstukken in de wiskunde. Op 20 november maakte Levent Alpöge, wiskundige bij Anthropic, bekend dat hij naar eigen zeggen een bewijs heeft gevonden. Opvallend: hij kreeg daarbij hulp van Claude, het AI-model van zijn eigen werkgever. Alpöge claimt zelfs een stap verder te zijn gegaan dan het origineel en de zogeheten Gegeneraliseerde Riemann-hypothese (GRH) te hebben bewezen, een uitgebreidere versie van het vraagstuk. Met iets meer tijd denkt hij ook de nog bredere Extended Riemann-hypothese te kunnen bewijzen.
Wat de Riemann-hypothese zo belangrijk maakt
De Duitse wiskundige Bernhard Riemann stelde de hypothese in 1859 op. Ze gaat over de verdeling van priemgetallen, de bouwstenen van alle gehele getallen. Riemann voorspelde dat alle zogeheten niet-triviale nulpunten van een wiskundige functie, de Riemann zeta-functie, op één specifieke lijn liggen. Die voorspelling klinkt abstract, maar heeft grote gevolgen: talloze andere wiskundige resultaten zijn gebaseerd op de aanname dat de hypothese klopt. Het Clay Mathematics Institute looft er een miljoen dollar voor uit als een van zeven zogeheten Millennium-problemen.
Hoe Claude hielp bij het bewijs
Alpöge publiceerde een toelichting van vier pagina's, samen met een enorme hoeveelheid controlebestanden: ruim 175.000 bestanden en 239 megabyte aan data, verdeeld over 14 databundels. Die bestanden zijn gemaakt met Lean, een computerprogramma dat wiskundige bewijzen stap voor stap controleert op logische fouten. Volgens Alpöge zette Claude in de laatste fase van zijn onderzoek flinke vaart achter het bewijs, onder meer via technieken met zogeheten von Mangoldt-sommen en theta-lifts, specialistische rekenmethoden uit de getaltheorie. Zouden alle redeneerstappen van Claude op papier worden afgedrukt, dan zou dat meer dan 250.000 pagina's beslaan, aldus Alpöge.
Stanford komt met concurrerend, volledig menselijk bewijs
Enkele uren na Alpöges aankondiging volgde een verrassende tegenzet. Ravi Vakil, wiskundige aan Stanford University en voorzitter van de American Mathematical Society, maakte op zijn blog een eigen, onafhankelijk conceptbewijs van de Gegeneraliseerde Riemann-hypothese bekend, geschreven door wiskundige Alessandro Masullo. Volgens Vakil is dat bewijs "volledig menselijk, zonder AI." De gerenommeerde Stanford-getaltheoreticus Brian Conrad had het werk van Masullo al maanden stilletjes beoordeeld. Masullo zou normaal nog een jaar de tijd krijgen om zijn concept te verfijnen voordat het openbaar zou worden, maar door Anthropics aankondiging zag Stanford zich gedwongen de huidige versie direct naar buiten te brengen. Ongeveer acht uur later meldde Vakil dat meerdere mensen, deels met hulp van AI-modellen, problemen hadden gevonden in het voorgestelde bewijs van Masullo. Hij benadrukte geen uitspraak te doen over de juistheid van de bewijsstrategie en dat eventuele problemen eerst moeten worden opgelost voordat de wiskundige gemeenschap het bewijs als correct kan accepteren.
Nog geen definitief bewijs
Onafhankelijke onderzoekers hebben de bestanden inmiddels gecontroleerd en bevestigd dat ze overeenkomen met wat Alpöge publiceerde. Ook compileren de belangrijkste stellingen correct binnen Mathlib, de standaardbibliotheek van Lean. Dat betekent echter niet dat het bewijs klopt. Wiskundigen moeten nog narekenen of de code daadwerkelijk de juiste hypothese behandelt en of er geen verborgen aannames in zitten. Voor de miljoenenprijs van het Clay Institute is sowieso meer nodig: publicatie in een erkend tijdschrift en minimaal twee jaar van wiskundige controle en acceptatie. Tot die tijd blijft de Riemann-hypothese, ondanks deze veelbelovende claim, officieel onopgelost. Het is niet de eerste keer dat Alpöge en Claude een groot wiskundig resultaat claimen: in juli publiceerde hij al een door Claude gegenereerde oplossing voor het Jacobiaanse vermoeden, en in september ontstond een felle discussie toen een Amerikaanse wiskundige suggereerde dat concurrent OpenAI daarbij gebruik had gemaakt van eerder werk van hem en Alpöge. Alpöge zegt dat hij zijn nieuwste doorbraak in de nacht van zondag op maandag deed en meteen contact zocht met Anthropic-topman Dario Amodei; dat de aankondiging volgt op de beursgang van Anthropic noemt hij ongelukkige timing, maar hij ontkent dat er sprake is van een pr-stunt.
Achtergrond & begrippen
Wat betekent dit voor de toekomst? Als onafhankelijke wiskundigen deze claim bevestigen, is het een signaal dat AI-modellen niet alleen teksten of code kunnen genereren, maar ook kunnen bijdragen aan het oplossen van fundamentele wetenschappelijke raadsels. Dat zou de rol van AI in zuivere wiskunde en wetenschappelijk onderzoek sterk kunnen vergroten, al blijft menselijke controle onmisbaar om fouten en verborgen aannames op te sporen.
- Riemann-hypothese
- Een wiskundige veronderstelling uit 1859 over de verdeling van priemgetallen, die nog steeds niet definitief bewezen is.
- Gegeneraliseerde Riemann-hypothese (GRH)
- Een uitgebreidere versie van de hypothese die ook geldt voor verwante wiskundige functies, de zogeheten Dirichlet L-functies.
- Riemann zeta-functie
- Een complexe wiskundige functie waarvan het gedrag nauw samenhangt met de verdeling van priemgetallen.
- Lean
- Een computerprogramma, een zogeheten formele bewijsassistent, dat wiskundige redeneringen automatisch controleert op logische juistheid.
- Mathlib
- De standaardbibliotheek met wiskundige kennis die binnen Lean wordt gebruikt om bewijzen te controleren.
- Von Mangoldt-sommen
- Een wiskundige rekenmethode waarbij gewogen optellingen van priemgetallen worden gebruikt om eigenschappen van de zeta-functie te onderzoeken.
- Theta-lifts
- Een geavanceerde wiskundige constructie uit de getaltheorie die wordt gebruikt om verbanden tussen verschillende wiskundige objecten te leggen.
- Millennium-problemen
- Zeven beroemde onopgeloste wiskundige vraagstukken, aangewezen door het Clay Mathematics Institute, waarvoor elk een miljoen dollar prijzengeld staat.
Bronnen
Dit artikel is met behulp van AI geschreven op basis van bovenstaande bronnen en is geen letterlijke vertaling. Zo werkt onze redactie.