AI & computing › Kwantumcomputing & AI-hybrides
CERN wordt onmisbare testbank voor kwantumtechnologie, zonder zelf te bouwen
CERN bouwt geen eigen kwantumcomputer, maar groeit uit tot de plek waar rivaliserende kwantumbedrijven hun apparatuur laten testen. Dankzij zijn neutrale positie en decennia aan meettechniek levert het Geneefse laboratorium cruciale bouwstenen voor kwantumsensoren en kwantumnetwerken, terwijl kwantumcomputers zelf nog achterblijven bij klassieke methodes.
CERN, bekend van de Large Hadron Collider en de ontdekking van het Higgsboson, speelt een steeds grotere rol in de opkomende kwantumindustrie. Niet als bouwer van een eigen kwantumcomputer, maar als neutrale testomgeving waar concurrerende bedrijven hun hardware durven te laten vergelijken. Dat maakt het laboratorium bij Geneve uniek in een markt waar bijna elke prestatieclaim van de verkopende partij zelf komt.
Het Quantum Technology Initiative (QTI) van CERN noemt het lab een 'eerlijke makelaar' tussen de lidstaten. Omdat CERN niets verkoopt en met niemand concurreert, zijn bedrijven als IBM, Pasqal, Quantinuum en IQM bereid hun apparatuur er neer te zetten en de gepubliceerde resultaten te vertrouwen. Die geloofwaardigheid werd de afgelopen jaren verder opgebouwd: CERN werd in 2021 een IBM Quantum Network-hub, is geassocieerd lid van de European Quantum Industry Consortium en organiseerde in november 2025 zijn eigen Quantum Business Community Summit.
Van deeltjesversneller tot kwantumnetwerk
CERN's kwantumgeschiedenis begon al in 2009, met deelname aan het Zwitserse SwissQuantum-project voor kwantumsleuteldistributie. Na een openlab-workshop in 2018 volgde in september 2020 de officiele lancering van QTI. Sindsdien richt het programma zich op vier speerpunten: hybride kwantum-computing-infrastructuur, CERN-technologie als testplatform, een kwantumnetwerk-hub en samenwerking met de bredere sector.
Een van de meest waardevolle bijdragen van CERN aan de kwantumwereld was niet eens voor kwantumtechnologie bedoeld. White Rabbit, het systeem dat apparatuur van de deeltjesversneller tot op een fractie van een miljardste seconde synchroniseert, dateert uit 2012 en werd later een internationale precisietiming-standaard. Sinds 2025 wordt het getest in een nieuw kwantumnetwerk-laboratorium, om te onderzoeken of een en dezelfde glasvezelkabel zowel timingsignalen als verstrengelde fotonen kan vervoeren. Voor een werkend kwantumnetwerk is een gedeelde klok namelijk net zo belangrijk als extra qubits.
Kwantumcomputers blijven nog achter
Op het gebied van kwantumcomputing zelf is CERN voorzichtiger. Een spraakmakende studie uit 2021 testte een kwantumversie van een classificatie-algoritme op ongeveer honderd botsingsgebeurtenissen met een 15-qubit-systeem van IBM. De uitkomst evenaarde bestaande klassieke methodes, maar overtrof ze niet. Ook de nieuwe versnellerbesturing die in maart 2025 in gebruik werd genomen, draait op gewone neurale netwerken en niet op kwantumtechnologie.
Toch krijgt CERN steeds meer financiele armslag om door te bouwen aan zijn ambities. In december 2025 zegden particuliere donoren, onder wie de investeringsfondsen van oud-Google-topman Eric Schmidt en Franse telecom-ondernemer Xavier Niel, tot 1 miljard dollar toe aan de opvolger van de LHC: de Future Circular Collider. Dat bedrag dekt nog geen tiende van de geraamde bouwkosten van 17 miljard dollar, en geen enkele donor krijgt stemrecht in de raad van CERN's 25 lidstaten. Voorlopig blijft de wetenschappelijke onafhankelijkheid van het lab dus overeind. De verwachting binnen CERN is dat kwantumsensoren als eerste praktische waarde opleveren, gevolgd door communicatietechnologie, terwijl kwantumcomputing pas op langere termijn de klassieke rekenkracht kan gaan verdringen.
Achtergrond & begrippen
Wat betekent dit voor de toekomst? Doordat CERN geen commercieel belang heeft, kan het als onafhankelijke scheidsrechter fungeren in de kwantumindustrie, wat vertrouwen schept tussen concurrerende bedrijven. Dat versnelt de ontwikkeling van betrouwbare kwantumsensoren en kwantumnetwerken, ook al blijft praktisch bruikbare kwantumcomputing voorlopig nog toekomstmuziek.
- Kwantumsensor
- Een meetinstrument dat gebruikmaakt van kwantummechanische effecten om extreem gevoelige metingen te doen, bijvoorbeeld in deeltjesdetectoren.
- Kwantumnetwerk
- Een netwerk dat verstrengelde deeltjes zoals fotonen gebruikt om informatie te versturen, de basis voor een toekomstig kwantuminternet.
- Deeltjesversneller
- Een machine die geladen deeltjes tot hoge snelheden versnelt en laat botsen, zoals CERN's Large Hadron Collider, om de bouwstenen van materie te bestuderen.
- Kwantumcomputing
- Een vorm van rekenen die gebruikmaakt van kwantumbits (qubits) in plaats van klassieke bits, met potentieel enorme rekenkracht voor specifieke problemen.
- Kwantumsleuteldistributie
- Een methode om versleutelingssleutels uit te wisselen die door de wetten van de kwantummechanica onmogelijk af te luisteren is zonder detectie.
- Higgsboson
- Het deeltje dat in 2012 bij CERN werd ontdekt en dat verklaart hoe andere deeltjes hun massa krijgen.
Bronnen
Dit artikel is met behulp van AI geschreven op basis van bovenstaande bronnen en is geen letterlijke vertaling. Zo werkt onze redactie.
