AI had D-Day-storm deels goed voorspeld, maar faalde op cruciaal moment

Op 6 juni 1944 staken 160.000 geallieerde soldaten het Kanaal over om te landen op de stranden van Normandië. Die beslissing hing af van één man: meteoroloog groepskapitein James Stagg, die Eisenhower moest adviseren over het weer. Ruim tachtig jaar later onderzochten wetenschappers van de University of Reading hoe een modern AI-weersvoorspellingsmodel het er in Staggs schoenen vanaf zou hebben gebracht. De resultaten zijn gepubliceerd in het vakblad Weather, vlak voor de release van de speelfilm 'Pressure' over de gebeurtenissen rond D-Day.

Storm boven Normandië

De onderzoekers, onder leiding van professor Andrew Charlton-Perez, lieten het model 50 verschillende voorspellingen maken: een zogeheten ensemblevoorspelling, waarbij een computer talloze varianten van hetzelfde weerscenario doorrekent om onzekerheid in kaart te brengen. Voor 5 juni 1944, de oorspronkelijk geplande invasiedatum, kwam de AI tot dezelfde conclusie als Stagg destijds: een storm zou gevaarlijke omstandigheden veroorzaken boven Normandië. Op basis daarvan zou ook de AI hebben geadviseerd de invasie een dag uit te stellen, zo stelt Charlton-Perez.

Waar het model de mist inging

Voor 6 juni, de dag waarop de invasie uiteindelijk plaatsvond, voorspelde het AI-model dat de storm snel richting Noorwegen zou wegtrekken en dat er rustiger weer zou volgen. In werkelijkheid bleef het onstuimig: soldaten kregen te maken met harde wind en ruwe zee tijdens de oversteek. Onder de geruststellende hoofdvoorspelling school wel een waarschuwing: het model gaf nog altijd 30 procent kans dat de wind de veiligheidsgrens voor landingsvaartuigen zou overschrijden. Die kans ging echter verloren in het overwegend optimistische totaalbeeld, precies zoals sommige geallieerde meteorologen destijds ook te positief waren over 6 juni.

Historische logboeken vullen de gaten

Om de AI-voorspelling te toetsen, gebruikten de onderzoekers moderne meteorologische reanalyse-data van de Copernicus Climate Change Service, aangevuld met nieuw gevonden papieren weerlogboeken van de Faroer-eilanden uit het archief van de Britse Met Office. Omdat deze eilanden dicht bij de stormbaan lagen, konden ze een gat in de bestaande metingen uit 1944 opvullen. De gedigitaliseerde logboeken wijzen erop dat de storm mogelijk krachtiger was dan tot nu toe werd aangenomen. Volgens de onderzoekers is er in Europese archieven nog veel meer historisch weermateriaal te digitaliseren, wat toekomstige reconstructies van dit soort stormen nauwkeuriger kan maken.

De conclusie van het onderzoek is dat AI-modellen razendsnel enorme datasets kunnen verwerken, maar dat menselijke interpretatie onmisbaar blijft. Net als in 1944 is het niet de machine, maar de meteoroloog die de knoop doorhakt.