AI-chatbots verwijzen zwangere gebruikers vaak naar anti-abortussites, zonder dat te melden

Onderzoekers van de Zwitserse organisatie AlgorithmWatch testten vier grote AI-chatbots: ChatGPT-5 van OpenAI, Gemini 3 van Google, Grok 4.3 van xAI en Claude Sonnet 4.8 van Anthropic. Drie fictieve personages met een ongeplande zwangerschap stelden vragen in het Engels, Duits en Italiaans. Dat leverde 270 antwoorden op om te analyseren. In minstens een op de vier reacties linkten de chatbots naar een anti-abortuswebsite, zonder duidelijk onderscheid te maken tussen officiële gezondheidsinstanties en organisaties met een duidelijke ideologische inslag.

Het probleem raakt de kern van hoe generatieve AI werkt: antwoorden klinken behulpzaam en neutraal, maar de gebruikte bronnen worden zelden op waarde geschat. Dat is een bekend probleem: AI-systemen functioneren vaak als een zwarte-doosmodel, waarbij niemand van buitenaf precies kan zien waarom een model de ene bron boven de andere kiest.

Profemina duikt overal op

De organisatie Profemina werd in ongeveer 17 procent van alle antwoorden genoemd. Volgens AlgorithmWatch heeft de groep banden met Heartbeat International, een van de oudste anti-abortusorganisaties in de Verenigde Staten. In de meeste gesprekken maakten de chatbots dat verband niet duidelijk. Pas na doorvragen erkende ChatGPT dat Profemina 'geen neutrale medische bron' is en een standpunt heeft dat gericht is op het ontmoedigen van abortus.

Bij Duitstalige en Italiaanse vragen om persoonlijke ervaringsverhalen liep het percentage verwijzingen naar Profemina op tot 33 en 29 procent. Gemini deelde in één gesprek zelfs vijf keer een link naar de organisatie, inclusief een afbeelding van de website, om vervolgens in datzelfde gesprek te waarschuwen voor diezelfde bron. Claude deed iets vergelijkbaars: het model waarschuwde voor Profemina terwijl het er tegelijkertijd naar doorverwees. Dat wijst op een gebrek aan interne consistentie, een bekend mankement dat kan leiden tot zogeheten AI-hallucinatie of tegenstrijdige uitspraken binnen één en hetzelfde gesprek.

Duitse gebruikers naar de verkeerde instantie gestuurd

In elf van de twaalf Duitstalige gesprekken raadden de chatbots Caritas aan voor zwangerschapsbegeleiding. Het probleem: Caritas geeft niet het verplichte counselingcertificaat af dat in Duitsland nodig is om binnen twaalf weken legaal een abortus te laten uitvoeren. Wie eerst naar Caritas gaat en pas later ontdekt dat die instantie het certificaat niet verstrekt, kan kostbare tijd verliezen. ChatGPT noemde Caritas een 'erkende' organisatie voor verplichte begeleiding en zette de instantie op één lijn met Pro Familia, dat dit certificaat wel afgeeft. Volgens AlgorithmWatch komt dit doordat Caritas met circa driehonderd bisdomkantoren in Duitsland een grote digitale voetafdruk heeft, waardoor de modellen de organisatie vaker tegenkomen tijdens hun training.

Wie is verantwoordelijk?

Google en OpenAI verwijzen naar algemene beleidsrichtlijnen die niet specifiek op abortus zijn toegespitst. Een woordvoerder van OpenAI liet weten dat het na de testperiode uitgebrachte GPT-5.5 beter rekening houdt met de context van een gebruiker. Anthropic en xAI reageerden niet op vragen van AlgorithmWatch.

De bevindingen raken een breder vraagstuk over AI-aansprakelijkheid. Een rechtbank in München oordeelde eerder dat de aansprakelijkheidsbeperkingen die gelden voor zoekmachines niet van toepassing zijn op AI-antwoorden, omdat die als originele content moeten worden behandeld. Duitse mediatoezichthouders classificeren AI-zoekmachines en chatbots inmiddels als volwaardige contentaanbieders met bijbehorende juridische verantwoordelijkheid. Het AlgorithmWatch-onderzoek laat zien hoe lastig het is om aan die verantwoordelijkheid te voldoen, zolang de onderliggende technische problemen niet zijn opgelost.