Verticale integratie: waarom techbedrijven steeds meer zelf willen bouwen
Stel je een bakker voor die niet alleen brood bakt, maar ook zelf tarwe verbouwt, een molen bezit om het graan te malen, en met eigen bestelbusjes de broden bij de winkels aflevert. Normaal koopt een bakker meel bij een leverancier en huurt hij een transporteur in. Maar in dit gedachte-experiment doet de bakker alles zelf, van grondstof tot eindproduct. Dat principe heet verticale integratie: een bedrijf neemt meerdere schakels van zijn eigen productieketen in eigen hand, in plaats van die aan andere bedrijven over te laten.
In de technologiewereld zie je dit steeds vaker. Autofabrikant Tesla bouwt niet alleen auto's, maar ook de batterijcellen erin, de chips voor het zelfrijdende systeem en investeert zelfs in de winning en verwerking van lithium, een grondstof voor batterijen. Apple ontwerpt tegenwoordig zijn eigen processoren voor Mac-computers, in plaats van chips te kopen bij Intel. Dat is geen toeval: het is een bewuste strategie om minder afhankelijk te zijn van andere bedrijven en meer grip te krijgen op kwaliteit, kosten en innovatie.
Wat is het precies?
Elk product doorloopt een reeks stappen voordat het bij de klant komt: grondstoffen winnen, onderdelen maken, het geheel assembleren, verkopen en soms ook onderhouden. Die reeks stappen noemen economen de waardeketen. Bij de meeste bedrijven doet elke stap een ander gespecialiseerd bedrijf: een mijnbouwbedrijf wint grondstoffen, een chipfabrikant maakt processoren, een autofabrikant zet alles in elkaar, en een dealer verkoopt de auto.
Verticale integratie betekent dat één bedrijf meerdere van die stappen zelf uitvoert. Dat kan twee kanten op. Bij achterwaartse integratie beweegt een bedrijf richting zijn grondstoffen en toeleveranciers, zoals Tesla dat een belang neemt in lithiumwinning. Bij voorwaartse integratie beweegt een bedrijf juist richting de klant, bijvoorbeeld door zelf winkels of een verkoopplatform te openen in plaats van via tussenhandelaren te verkopen.
De vraag waarom een bedrijf dit wel of niet doet, wordt in de economie de "make-or-buy"-beslissing genoemd: zelf maken, of inkopen op de vrije markt? De econoom Ronald Coase legde in 1937 in zijn beroemde artikel "The Nature of the Firm" uit dat bedrijven ontstaan en groeien wanneer het goedkoper is om iets intern te regelen dan om steeds opnieuw contracten te sluiten met externe partijen. Die kosten van het zoeken, onderhandelen en controleren van externe leveranciers heten transactiekosten. Latere onderzoekers, met name Oliver Williamson, bouwden hierop voort; Williamson kreeg er in 2009 mede de Nobelprijs voor de economie voor.
Wat wil men ermee bereiken?
Bedrijven kiezen voor verticale integratie om verschillende redenen. Ten eerste controle: wie zijn eigen chips of batterijen maakt, bepaalt zelf de specificaties en kwaliteit, in plaats van te wachten op wat een externe leverancier toevallig aanbiedt.
Ten tweede leveringszekerheid. Als een cruciaal onderdeel schaars wordt, zoals tijdens het wereldwijde chiptekort van 2020 tot 2022, staan bedrijven die alles inkopen achteraan in de rij. Wie zelf produceert, is minder kwetsbaar voor zulke verstoringen.
Ten derde geheimhouding en innovatie. Wanneer hardware en software door hetzelfde bedrijf worden ontworpen, kunnen ze nauwkeuriger op elkaar worden afgestemd, en blijft belangrijke technologie binnenshuis in plaats van gedeeld te worden met een externe fabrikant die ook concurrenten bedient.
Ten vierde, op de lange termijn, kostenbesparing: geen winstmarge meer betalen aan tussenpartijen. Daar staat wel tegenover dat de investeringen vooraf enorm zijn, zoals we in het volgende deel zullen zien.
Voorbeelden uit de praktijk
Tesla is misschien wel het bekendste voorbeeld. Sinds de bouw van de Gigafactory in Nevada, die vanaf 2014 werd opgetrokken en vanaf 2017 batterijcellen produceerde, maakt het bedrijf een groot deel van zijn eigen accu's. In 2019 introduceerde Tesla bovendien zijn eigen zelfontworpen computerchip voor het "Full Self-Driving"-systeem, in plaats van een chip van een externe leverancier te gebruiken. Sindsdien heeft het bedrijf ook stappen gezet richting de grondstofkant, met plannen voor een lithiumraffinaderij in Texas, aangekondigd in 2020; de precieze productiestatus daarvan is op moment van schrijven niet met zekerheid vast te stellen.
Apple maakte in juni 2020 bekend dat het zou overstappen van Intel-processoren naar zelfontworpen chips, de zogenoemde Apple Silicon-familie, te beginnen met de M1-chip in Mac-computers die eind 2020 op de markt kwamen. Apple ontwerpt daarnaast al langer de chips voor zijn iPhones zelf.
SpaceX bouwt zijn eigen Raptor-raketmotoren, in plaats van motoren in te kopen bij gespecialiseerde toeleveranciers zoals veel andere ruimtevaartbedrijven doen. Ook de Starlink-satellieten en de ontvangstschotels die klanten thuis gebruiken, worden grotendeels door SpaceX zelf ontworpen en geproduceerd. De eerste Starlink-satellieten werden in 2019 gelanceerd.
BYD, opgericht in 1995 als batterijfabrikant, breidde in 2003 uit naar de autobranche door een Chinese autofabrikant over te nemen. Inmiddels maakt BYD zelf zijn batterijen, een groot deel van zijn chips en zijn elektrische auto's, en is het uitgegroeid tot een van de grootste EV-producenten ter wereld.
Ook clouddiensten doen mee: Amazon ontwikkelt sinds 2018 zijn eigen Graviton-processoren voor datacenters, en sinds 2019 de Inferentia-chip voor kunstmatige intelligentie, in plaats van uitsluitend chips van externe fabrikanten als Intel of Nvidia te gebruiken.
Hoe ver is de techniek?
Verticale integratie is geen nieuwe uitvinding. Al in de jaren twintig van de vorige eeuw bouwde Henry Ford het River Rouge-complex, een fabriek die zo ver ging in zelfvoorziening dat Ford er eigen rubberplantages, staalproductie en glasfabricage aan koppelde. In de decennia daarna raakte het idee juist uit de mode: bedrijven gingen zich specialiseren en productie uitbesteden aan gespecialiseerde toeleveranciers over de hele wereld, vooral vanaf de jaren tachtig en negentig, toen globalisering en outsourcing naar lagelonenlanden goedkoper en efficiënter leken.
De laatste jaren is de slinger deels teruggeslagen. Het wereldwijde chiptekort van 2020 tot 2022, dat autofabrieken en elektronicabedrijven maandenlang stillegde, liet zien hoe kwetsbaar bedrijven zijn die volledig afhankelijk zijn van een handvol externe chipfabrikanten, zoals het Taiwanese TSMC. Dat heeft veel bedrijven en overheden aangezet tot herwaardering van eigen productiecapaciteit.
Belangrijk om te beseffen: de meeste bedrijven kiezen niet voor volledige, maar voor selectieve verticale integratie. Ze bepalen welke onderdelen strategisch cruciaal zijn, zoals chips of batterijen, en houden die in eigen hand, terwijl ze minder kritieke onderdelen gewoon blijven inkopen. Volledige zelfvoorziening, zoals bij Ford in de jaren twintig, komt nog nauwelijks voor, omdat de kapitaalkosten enorm zijn, de bouw van fabrieken jaren duurt, en het risico bestaat dat interne technologie achterloopt bij wat gespecialiseerde externe bedrijven kunnen bieden.
Wie werken eraan?
Naast de eerder genoemde Tesla, Apple, SpaceX, BYD en Amazon zijn ook Google, dat sinds 2016 eigen "Tensor Processing Unit"-chips voor kunstmatige intelligentie ontwikkelt, en Microsoft, dat in 2023 zijn eigen Azure Maia AI-chip aankondigde, actief bezig met verticale integratie in de chipwereld. Ook Samsung is een klassiek voorbeeld: het bedrijf maakt zelf chips, beeldschermen en batterijen voor zijn eigen smartphones.
Op landenniveau spelen de Verenigde Staten en China een grote rol. De Amerikaanse regering ondertekende in 2022 de CHIPS Act, een wet die met subsidies eigen chipproductie op Amerikaanse bodem moet stimuleren, mede als reactie op de afhankelijkheid van Aziatische fabrikanten. China streeft op zijn beurt naar zelfvoorzienendheid in chips en batterijen, deels als antwoord op Amerikaanse exportbeperkingen. Ook de Europese Unie nam in 2023 de European Chips Act aan, met als doel het Europese aandeel in de wereldwijde chipproductie te vergroten.
Op wetenschappelijk vlak bestuderen bedrijfskundige faculteiten zoals die van Harvard Business School en MIT Sloan al decennialang wanneer verticale integratie loont en wanneer niet, voortbouwend op het economische werk van Coase en Williamson.