Neocloud: de nieuwe generatie clouddiensten die draait om AI-rekenkracht
Stel je een verhuurbedrijf voor dat geen auto's of gereedschap verhuurt, maar de duurste computerchips ter wereld: de gespecialiseerde GPU's (grafische processoren) waarmee AI-modellen als ChatGPT worden getraind. Dat is in de kern wat een neocloud is. Het is een cloudbedrijf dat, anders dan de bekende grote spelers, zich vrijwel volledig richt op het verhuren van rekenkracht voor kunstmatige intelligentie.
De term duikt steeds vaker op in nieuwsberichten over AI-investeringen, omdat deze bedrijven de afgelopen jaren miljarden euro's hebben opgehaald om datacenters vol met Nvidia-chips te bouwen. Ze zijn de stille motor achter veel AI-doorbraken: wanneer een techbedrijf een groot taalmodel traint, huurt het vaak rekenkracht bij zo'n neocloud in plaats van zelf datacenters te bouwen.
Wat is het precies?
Om neoclouds te begrijpen, helpt het eerst te weten wat een gewone cloud is. Bedrijven als Amazon (AWS), Microsoft (Azure) en Google (Google Cloud) worden "hyperscalers" genoemd: enorme, algemene clouddiensten die van alles aanbieden, van opslagruimte tot databases tot rekenkracht voor duizenden verschillende toepassingen.
Een neocloud doet iets veel specifiekers. Het koopt of least grote hoeveelheden gespecialiseerde AI-chips, vooral GPU's van Nvidia, en verhuurt daar toegang toe aan bedrijven die AI-modellen willen trainen of laten draaien. Klanten loggen op afstand in en krijgen rekenkracht toegewezen, net als bij een gewone cloud, maar dan puur gericht op AI-workloads.
Het verdienmodel is opvallend: veel neoclouds financieren hun chip-aankopen met leningen, waarbij de GPU's zelf als onderpand dienen. Dat maakt snelle groei mogelijk zonder dat een bedrijf eerst jaren winst hoeft te maken, maar het brengt ook risico met zich mee. Als GPU's sneller verouderen dan de lening loopt, of als de vraag naar rekenkracht terugvalt, kan dat problematisch worden.
Een tweede kenmerk is snelheid en flexibiliteit. Omdat neoclouds zich op één ding focussen, kunnen ze vaak sneller nieuwe chips aanbieden en flexibeler prijzen dan de logge, brede hyperscalers. Voor AI-bedrijven die per se de nieuwste Nvidia-chips nodig hebben, is dat een belangrijk voordeel.
Wat wil men ermee bereiken?
De directe aanleiding voor het ontstaan van neoclouds is simpel: schaarste. Sinds de doorbraak van grote taalmodellen rond 2022-2023 is de vraag naar krachtige AI-chips explosief gestegen, terwijl de productie ervan beperkt is. Hyperscalers konden niet snel genoeg voldoende capaciteit bijbouwen, en zo ontstond ruimte voor nieuwe, gespecialiseerde spelers.
Voor AI-startups en onderzoeksinstellingen lossen neoclouds een concreet probleem op: zelf een datacenter bouwen kost jaren en miljarden, terwijl het huren van rekenkracht bij een neocloud vrijwel direct toegang geeft tot duizenden GPU's.
Voor investeerders is er een ander doel: neoclouds zijn een manier om financieel te profiteren van de AI-hausse zonder zelf een AI-model te hoeven bouwen. Wie gelooft dat de vraag naar AI-rekenkracht blijft groeien, kan investeren in de "schoppen en houwelen"-laag eronder, zoals dat bij eerdere goldrushes ook gebeurde.
Nvidia zelf heeft er ook belang bij: door te investeren in neoclouds en hun chips daar met voorrang te leveren, vergroot het bedrijf de vraag naar zijn eigen producten en houdt het greep op hoe zijn schaarse chips worden ingezet.
Voorbeelden uit de praktijk
CoreWeave is het bekendste voorbeeld. Het bedrijf begon als een operatie voor het minen van cryptomunten (Ethereum) en schakelde na de crypto-neergang over op het verhuren van Nvidia-GPU's voor AI. Nvidia investeerde zelf in het bedrijf en CoreWeave sloot grote contracten met onder meer Microsoft. In maart 2025 ging CoreWeave naar de beurs (Nasdaq), wat destijds gold als een belangrijke graadmeter voor hoe investeerders tegen de hele neocloud-sector aankeken.
Lambda Labs, opgericht rond 2012, verkocht aanvankelijk werkstations en servers voor onderzoekers in machine learning en breidde dat later uit naar een clouddienst (Lambda Cloud) waarmee gebruikers op afstand GPU's kunnen huren.
Crusoe Energy, opgericht in 2018, heeft een opvallende insteek: het bedrijf gebruikt aardgas dat anders bij olieboringen zou worden afgefakkeld ("stranded" of "flared" gas) om stroom op te wekken voor zijn datacenters. Wat begon als een duurzamer alternatief voor cryptomining, is uitgegroeid tot een AI-infrastructuurbedrijf dat zich profileert als milieubewuster alternatief.
Nebius is de opvolger van het internationale deel van het Russische techbedrijf Yandex. Na de verkoop van de Russische Yandex-activiteiten, samenhangend met de geopolitieke gevolgen van de oorlog in Oekraïne, ging het overgebleven, in Amsterdam gevestigde bedrijf verder onder de naam Nebius Group, met een focus op AI-cloudinfrastructuur.
Together AI richt zich niet alleen op het verhuren van ruwe rekenkracht, maar biedt ook een platform waarmee ontwikkelaars open-source AI-modellen kunnen trainen, verfijnen (fine-tunen) en laten draaien, met nauwe banden met academisch AI-onderzoek.
Hoe ver is de techniek?
De onderliggende techniek, GPU-rekenkracht via internet aanbieden, is op zich niet nieuw; dat deden hyperscalers al langer. Wat wél nieuw en nog volop in ontwikkeling is, is de schaal en het financieringsmodel waarmee neoclouds groeien.
De sector is de afgelopen twee tot drie jaar in hoog tempo gegroeid, gevoed door miljardeninvesteringen en schuldfinanciering. Tegelijk groeien de zorgen. Analisten wijzen erop dat AI-chips relatief snel veroudering en waardevermindering kennen, terwijl de leningen waarmee ze zijn gekocht vaak over meerdere jaren lopen: als nieuwere, betere chips op de markt komen, kan oudere capaciteit sneller aan waarde verliezen dan verwacht.
Een tweede, steeds prominenter obstakel is stroom. Het bouwen van datacenters gaat tegenwoordig minder vaak stuk op chiptekorten en steeds vaker op een gebrek aan beschikbare elektriciteitscapaciteit en aansluitingen op het stroomnet, vooral in dichtbevolkte regio's.
Ook is onduidelijk hoe duurzaam de winstgevendheid van individuele neoclouds is. Hyperscalers breiden zelf ook fors uit, en er is een reëel risico op overcapaciteit als de vraag naar AI-rekenkracht op enig moment minder hard groeit dan de afgelopen jaren. Kortom: de sector bestaat aantoonbaar en groeit hard, maar of het huidige tempo en de financieringsconstructies houdbaar zijn, is een open vraag waarover experts het oneens zijn.
Wie werken eraan?
De term "neocloud" is vooral gepopulariseerd door marktanalisten die de halfgeleiderindustrie volgen, met name onderzoeksbureaus zoals SemiAnalysis, om dit type bedrijf te onderscheiden van traditionele hyperscalers.
Belangrijke spelers in de sector zijn, naast de hierboven genoemde bedrijven, ook partijen als Vast.ai, dat een marktplaatsmodel hanteert waarbij eigenaren van GPU-capaciteit (van kleine datacenters tot voormalige cryptominers) die rechtstreeks aan gebruikers verhuren.
Nvidia speelt een sleutelrol als chipleverancier en, in sommige gevallen, als investeerder in neoclouds. De meeste grote neoclouds zijn Amerikaans, al is Nebius met zijn hoofdkantoor in Amsterdam een uitzondering die laat zien dat de sector niet uitsluitend Amerikaans is. Ook overheden en toezichthouders, onder meer in de Verenigde Staten en de Europese Unie, volgen de sector steeds nauwer vanwege vragen over energieverbruik, financiële stabiliteit en afhankelijkheid van een klein aantal chipleveranciers.