Beursgang: hoe een bedrijf naar de aandelenmarkt gaat
Een beursgang, in het Engels 'initial public offering' of IPO, is het moment waarop een bedrijf voor het eerst aandelen verkoopt aan het grote publiek en genoteerd wordt op een aandelenbeurs. Voor die tijd is een bedrijf meestal in handen van een beperkte groep: de oprichters, het management en een paar grote investeerders zoals durfkapitaalfondsen (venture capital). Na de beursgang kan in principe iedereen met een beleggingsrekening een stukje van het bedrijf kopen.
Een handige vergelijking: stel je een lokale bakkerij voor die groeit tot een keten. Eerst lenen de eigenaren geld bij familie en een enkele investeerder om nieuwe filialen te openen. Op een gegeven moment is de keten zo groot dat ze veel meer geld nodig heeft dan familie en vrienden kunnen missen. Door 'aandelen' in de bakkerij te verkopen aan duizenden onbekende mensen, haalt de keten in één klap veel kapitaal op. Datzelfde principe, maar dan op grote schaal en onder strenge regels, gebeurt bij een beursgang van een technologiebedrijf.
Wat is het precies?
Een beursgang is geen eenmalige gebeurtenis maar het sluitstuk van een maandenlang, soms jarenlang proces. Het begint meestal met de keuze voor een of meer zakenbanken die de gang naar de beurs begeleiden, de zogeheten onderschrijvers (underwriters). Zij helpen het bedrijf met de voorbereiding en garanderen vaak dat een deel van de aandelen wordt verkocht.
Vervolgens stelt het bedrijf een prospectus op: een uitgebreid document met de financiële cijfers, risico's, bedrijfsstrategie en eigendomsstructuur. Dit document moet worden goedgekeurd door een toezichthouder, in Nederland de Autoriteit Financiële Markten (AFM), voordat het openbaar mag worden gemaakt. Beleggers gebruiken het prospectus om te beoordelen of ze willen investeren.
Daarna volgt de fase van book-building: de begeleidende banken peilen bij grote institutionele beleggers, zoals pensioenfondsen, hoeveel aandelen zij tegen welke prijs willen kopen. Op basis van die belangstelling wordt de uiteindelijke uitgifteprijs vastgesteld, meestal net voor de eerste handelsdag.
Op de dag van de beursgang zelf worden de aandelen genoteerd op een beurs, bijvoorbeeld Euronext Amsterdam of de Amerikaanse Nasdaq, en kan iedereen ze via een broker kopen of verkopen. De koers die dan ontstaat, kan flink afwijken van de uitgifteprijs, naar boven of naar beneden, afhankelijk van hoe de markt het bedrijf inschat.
Wat wil men ermee bereiken?
Het belangrijkste doel is meestal kapitaal ophalen. Met het geld van nieuwe aandeelhouders kan een bedrijf investeren in onderzoek, fabrieken, overnames of internationale expansie, zonder daarvoor extra schulden te hoeven maken.
Daarnaast biedt een beursgang een uitweg voor vroege investeerders. Durfkapitaalfondsen en oprichters die jarenlang risico hebben genomen, kunnen hun aandelen na de beursgang (vaak na een wachtperiode, de zogeheten lock-up) verkopen en zo hun investering verzilveren.
Een beursnotering vergroot ook de zichtbaarheid en geloofwaardigheid van een bedrijf: het moet voortaan regelmatig financiële resultaten publiceren en voldoen aan strenge regels, wat vertrouwen kan wekken bij klanten en zakenpartners. Ten slotte gebruiken veel techbedrijven beursgenoteerde aandelen om personeel te belonen en te binden, bijvoorbeeld via aandelenopties.
Voorbeelden uit de praktijk
ASML ging in 1995 naar de beurs in Amsterdam, op een moment dat het bedrijf nog een relatief kleine speler was in de halfgeleiderindustrie. Inmiddels is het een van de meest waardevolle Europese technologiebedrijven, met een sleutelrol in de productie van chipmachines.
Adyen, het Nederlandse betaalbedrijf, noteerde in juni 2018 op Euronext Amsterdam. De uitgifteprijs lag rond de 240 euro per aandeel en de koers steeg op de eerste handelsdag fors, wat destijds veel aandacht trok voor de Nederlandse techsector.
ARM Holdings, de Britse ontwerper van chipontwerpen die in vrijwel elke smartphone worden gebruikt, keerde in september 2023 terug naar de beurs via een notering op de Nasdaq in New York, nadat het Japanse SoftBank het bedrijf jarenlang privé had gehouden.
Rivian, een Amerikaanse fabrikant van elektrische pick-uptrucks en bestelwagens, ging in november 2021 naar de Nasdaq. Het was destijds een van de grootste Amerikaanse beursgangen ooit, hoewel de koers in de jaren erna flink terugviel.
Reddit, het sociale-mediaplatform bekend van zijn discussieforums, noteerde in maart 2024 op de New York Stock Exchange (NYSE), als een van de eerste grote sociale-mediabedrijven die na jaren van terughoudendheid in de sector toch de stap naar de beurs zette.
Hoe ver is de techniek?
Beursgangen kennen geen technologische ontwikkeling in de klassieke zin, maar wel duidelijke marktcycli. Na een uitbundig jaar 2021, waarin recordaantallen bedrijven naar de beurs gingen, viel de markt in 2022 en 2023 sterk terug. Hogere rentes maakten beleggers voorzichtiger en minder bereid om te betalen voor bedrijven die nog geen winst maakten.
In dezelfde periode verdween ook de populariteit van SPAC's (special purpose acquisition companies): lege, al beursgenoteerde bedrijven die fuseren met een privébedrijf om dat zo, zonder traditioneel IPO-proces, naar de beurs te brengen. Veel SPAC-fusies uit 2020 en 2021 vielen achteraf tegen, wat het vertrouwen in deze route flink beschadigde.
Vanaf 2024 lijkt er voorzichtig herstel op te treden, met een aantal opvallende noteringen zoals ARM en Reddit, maar het aantal beursgangen ligt nog altijd onder het niveau van de piekjaren. Een andere trend is dat veelbelovende techbedrijven steeds langer privaat blijven: dankzij overvloedig durfkapitaal kunnen ze jarenlang groeien zonder de rompslomp en openheid die een beursnotering met zich meebrengt. Of en wanneer de IPO-markt weer echt aantrekt, is niet met zekerheid te voorspellen; het hangt sterk af van rentestanden, beurskoersen in het algemeen en het sentiment onder beleggers.
Wie werken eraan?
Bij elke beursgang zijn grote zakenbanken betrokken die als onderschrijver optreden, zoals Goldman Sachs, Morgan Stanley en JPMorgan. Zij begeleiden de prijsvorming, benaderen institutionele beleggers en nemen een deel van het risico op zich.
De beurzen zelf, zoals Euronext (met onder meer Amsterdam, Parijs en Brussel), de Amerikaanse Nasdaq en de New York Stock Exchange, stellen de eisen op waaraan een bedrijf moet voldoen om genoteerd te worden en faciliteren de handel.
Toezichthouders bewaken dat beleggers eerlijk en volledig worden geïnformeerd. In Nederland is dat de AFM, in de Verenigde Staten de Securities and Exchange Commission (SEC), en op Europees niveau coördineert de European Securities and Markets Authority (ESMA) de regelgeving tussen lidstaten.
Daarnaast zijn accountantskantoren onmisbaar om de financiële cijfers in het prospectus te controleren, en gespecialiseerde advocatenkantoren om het juridische traject te begeleiden, van contracten tot de naleving van effectenwetgeving.