AI-metgezel: wat is het en hoe ver staat de techniek?
Een AI-metgezel is een computerprogramma waarmee je een doorlopend, persoonlijk gesprek kunt voeren, alsof je met een vriend, partner of coach praat. In tegenstelling tot een gewone chatbot die alleen vragen beantwoordt, onthoudt een AI-metgezel details over jou, past het zich aan jouw persoonlijkheid aan en bouwt het over dagen of weken een soort "relatie" op. Het draait meestal op dezelfde technologie als bekende chatbots zoals ChatGPT, maar dan toegespitst op emotionele verbinding in plaats van op het uitvoeren van taken.
Denk aan het verschil tussen een receptionist en een goede huisarts die je al jaren kent. De receptionist (een gewone assistent zoals Siri) helpt je snel met een concrete vraag en vergeet je daarna weer. Een AI-metgezel probeert meer op die vertrouwde huisarts te lijken: hij onthoudt dat je hond ziek was, vraagt er de volgende keer naar, en past zijn toon aan wie jij bent. Miljoenen mensen wereldwijd gebruiken zulke apps inmiddels dagelijks, van tieners die oefenen met sociale gesprekken tot ouderen die zich eenzaam voelen.
Wat is het precies?
De basis van een AI-metgezel is een groot taalmodel, kortweg LLM (Large Language Model). Dit is een computerprogramma dat getraind is op enorme hoeveelheden tekst en daardoor heel goed is geworden in het voorspellen welk woord logisch op het vorige volgt. Zo ontstaan vloeiende, mensachtige zinnen zonder dat het programma daadwerkelijk "begrijpt" wat het zegt in de manier waarop een mens dat doet.
Wat een AI-metgezel onderscheidt van een gewone chatbot is de laag daarbovenop. Ontwikkelaars geven het model een persona mee: een naam, karaktereigenschappen, een manier van praten. Daarnaast bouwen de meeste apps een geheugensysteem, waarin belangrijke feiten over de gebruiker worden opgeslagen en later weer worden opgehaald, zodat het gesprek als continu aanvoelt in plaats van dat elke sessie bij nul begint.
Veel diensten voegen ook een stem of avatar toe, zodat je kunt bellen of een gezicht ziet bewegen tijdens het praten. Dit gebeurt met aparte technologie voor spraaksynthese en soms voor animatie, die los staat van het taalmodel zelf maar er wel mee samenwerkt. Het resultaat voelt persoonlijker aan dan tekst alleen, al blijft het onder de motorkap nog steeds tekstvoorspelling.
Wat wil men ermee bereiken?
De meest genoemde belofte is het bestrijden van eenzaamheid. Onderzoekers en bedrijven wijzen op de toenemende sociale isolatie in veel landen en zien een AI-metgezel als iets dat altijd beschikbaar is, nooit oordeelt en geduldig luistert, in tegenstelling tot menselijke relaties die tijd en moeite kosten.
Een tweede doel is het oefenen van sociale vaardigheden. Voor mensen met sociale angst of autisme kan een gesprek met een AI een veilige, laagdrempelige manier zijn om interactie te oefenen voordat ze dat met echte mensen doen. Sommige toepassingen richten zich ook op coaching, motivatie of simpelweg entertainment, zoals rollenspellen met fictieve personages.
Daarnaast spelen commerciële belangen een grote rol. Bedrijven verdienen aan abonnementen en aan de tijd die gebruikers in de app doorbrengen, vergelijkbaar met hoe sociale media draaien op engagement. Dit maakt het onderwerp gevoelig, omdat de prikkel om gebruikers zo lang mogelijk vast te houden kan botsen met hun daadwerkelijke welzijn.
Voorbeelden uit de praktijk
Replika, ontwikkeld door het Amerikaanse bedrijf Luka Inc. en gelanceerd in 2017, geldt als een van de bekendste AI-metgezellen. De app laat gebruikers een virtuele vriend of partner opbouwen met een eigen naam en uiterlijk, en trok vooral tijdens de coronapandemie veel aandacht vanwege de vraag naar sociaal contact.
Xiaoice is een Chinese AI-metgezel die oorspronkelijk in 2014 door Microsoft in China werd ontwikkeld en later, in 2020, werd afgesplitst tot een zelfstandig bedrijf. Xiaoice claimt honderden miljoenen gebruikers te hebben gehad en wordt vaak genoemd als een van de eerste grootschalige voorbeelden van dit soort technologie.
Character.AI, opgericht in 2021 door voormalige Google-onderzoekers Noam Shazeer en Daniel De Freitas, laat gebruikers chatten met door henzelf of anderen gemaakte AI-personages, van fictieve helden tot imitaties van beroemdheden. Het platform kreeg in 2024 aandacht in de media vanwege een rechtszaak in de Verenigde Staten waarin ouders het bedrijf verantwoordelijk hielden voor de gevolgen van intensief gebruik door een minderjarige, wat bredere zorgen aanwakkerde over de effecten van dit soort apps op jonge gebruikers.
Pi, gelanceerd in 2023 door het bedrijf Inflection AI onder leiding van medeoprichter Mustafa Suleyman, positioneerde zich expliciet als een "persoonlijke" en emotioneel ondersteunende AI in plaats van een taakgerichte assistent.
Hoe ver is de techniek?
De onderliggende taalmodellen zijn de afgelopen jaren snel verbeterd en kunnen inmiddels lange, samenhangende en emotioneel gepaste gesprekken voeren die voor veel gebruikers overtuigend aanvoelen. Personalisatie op basis van eerdere gesprekken werkt in de praktijk redelijk goed voor de korte tot middellange termijn.
Toch zijn er duidelijke beperkingen. Taalmodellen kunnen "hallucineren", wat betekent dat ze met overtuiging feiten verzinnen die niet kloppen. Geheugen over lange periodes blijft technisch lastig: modellen vergeten details of raken inconsistent naarmate een gesprek langer duurt of zich over maanden uitstrekt. Belangrijker nog is dat er geen wetenschappelijke consensus bestaat dat deze systemen iets begrijpen of voelen; ze produceren tekst die emoties nabootst zonder dat er, voor zover bekend, sprake is van bewustzijn.
Op regelgevend vlak lopen de ontwikkelingen achter op de techniek. In de Europese Unie valt dit soort toepassingen deels onder de AI Act, de Europese wet die risico's van AI-systemen moet beperken, maar specifieke regels voor emotionele AI-metgezellen zijn nog volop in ontwikkeling. Vragen over leeftijdsverificatie, gegevensbescherming en de psychologische effecten van langdurig gebruik, vooral bij minderjarigen en kwetsbare groepen, blijven vooralsnog grotendeels onbeantwoord.
Wie werken eraan?
Naast de eerder genoemde bedrijven Luka (Replika), Microsoft en het afgesplitste Xiaoice, en Character.AI, is Inflection AI met Pi een belangrijke speler geweest. Grote techbedrijven als Meta hebben met AI-persona's en chatbotfuncties in hun apps geëxperimenteerd, en delen van de technologie en het personeel achter Character.AI zijn in 2024 via een licentiedeal verbonden geraakt aan Google, wat laat zien hoe dit veld verweven raakt met de grote AI-laboratoria.
Ook de academische wereld houdt zich bezig met dit onderwerp, met name onderzoeksgroepen die kijken naar zogeheten parasociale relaties: eenzijdige emotionele banden die mensen opbouwen met media-figuren of, in dit geval, AI-systemen. Universiteiten zoals MIT en Stanford in de Verenigde Staten publiceren regelmatig onderzoek naar de psychologische effecten van dit soort technologie, al staat dit onderzoeksveld nog relatief in de kinderschoenen vergeleken met de snelheid waarmee de producten zelf zich ontwikkelen.