Hoe 'zombiecellen' zich verstoppen voor het afweersysteem en zo veroudering voeden

Cellen die oud of beschadigd raken, gaan vaak in een soort rusttoestand: ze stoppen met delen, maar blijven wel leven. Wetenschappers noemen dit proces cellulaire senescentie, en de cellen zelf worden vaak 'zombiecellen' genoemd. Normaal gesproken ruimt het afweersysteem deze cellen snel op. Maar met het ouder worden stapelen ze zich steeds vaker op in weefsels, waar ze stoffen uitscheiden die chronische ontsteking veroorzaken en de werking van omliggende cellen verstoren. Die opstapeling wordt in verband gebracht met uiteenlopende ouderdomsklachten, van spierverlies tot problemen met de bloedsuikerregulatie.

Onderzoekers van het Amerikaanse Cedars-Sinai ontdekten nu waarom het afweersysteem deze cellen niet goed opruimt. Zombiecellen maken relatief veel van een eiwit aan dat PD-L2 heet. Dit eiwit fungeert als een soort onzichtbaarheidsmantel: het zet een rem op T-cellen en andere afweercellen die normaal gesproken beschadigde cellen zouden opruimen. PD-L2 behoort tot een familie van moleculen die ook een rol spelen bij immuuncheckpointremmers, medicijnen die juist worden ingezet om het afweersysteem tegen kanker te activeren. In dit geval blijkt hetzelfde type rem ervoor te zorgen dat schadelijke, verouderde cellen ongestoord kunnen blijven zitten.

Blokkade van PD-L2 ruimt zombiecellen op bij muizen

Om de rol van PD-L2 te testen, schakelden de onderzoekers het eiwit uit of blokkeerden ze het bij muizen. In beide gevallen nam het aantal zombiecellen in de weefsels af, en daalde ook de hoeveelheid ontstekingsstoffen die deze cellen normaal gesproken afgeven. De muizen gingen er niet alleen cellulair op vooruit: ze verwerkten suiker beter en hadden meer grijpkracht, twee maten die vaak achteruitgaan met het ouder worden.

De onderzoekers bekeken ook menselijk weefsel en vonden daar hetzelfde patroon: senescente cellen maakten meer PD-L2 aan dan jonge cellen, en de hoeveelheid PD-L2 in bepaalde weefsels nam toe met de leeftijd. Dat wijst erop dat het mechanisme dat in muizen is aangetoond, mogelijk ook bij mensen een rol speelt.

Nog geen medicijn, wel een nieuw spoor

De onderzoekers, onder leiding van Selim Chaib en James Kirkland, benadrukken dat het nog te vroeg is om te spreken van een behandeling voor mensen. Vervolgonderzoek moet uitwijzen of het blokkeren van PD-L2 bij mensen veilig is en daadwerkelijk gezondheidsvoordelen oplevert. Ook willen de onderzoekers beter begrijpen hoe het eiwit precies bijdraagt aan verschillende ouderdomsziekten. Daarnaast zien ze mogelijkheden om PD-L2 te gebruiken als bloedmarker, waarmee artsen in de toekomst zouden kunnen meten hoeveel zombiecellen iemand heeft en hoe snel die opstapeling verloopt. Het onderzoek is gepubliceerd in het tijdschrift Cell Metabolism.