VS geeft fusiebedrijven miljoenen, maar eist aandelen terug

Het Amerikaanse ministerie van Handel heeft 260 miljoen dollar aan subsidies toegekend aan twee bedrijven die werken aan kernfusie: Helion en Commonwealth Fusion Systems (CFS). Kernfusie is de techniek waarmee je energie opwekt door atoomkernen te laten samensmelten, hetzelfde proces dat de zon aandrijft. Het geld komt uit de CHIPS and Science Act, de Amerikaanse wet uit 2022 die bedoeld is om de chipindustrie in eigen land te versterken. De fusiebedrijven gebruiken het geld voor de ontwikkeling van geavanceerde halfgeleiders die hun reactoren moeten aansturen. Helion krijgt 175 miljoen dollar, CFS 85 miljoen.

Het bijzondere zit niet in het bedrag, maar in de voorwaarden. Helion en CFS hebben ermee ingestemd de overheid aandelen te geven zonder stemrecht. Dat is een trendbreuk. Overheidssteun voor startups was tot nu toe meestal 'niet-verwaterend': het bedrijf kreeg extra geld zonder dat bestaande aandeelhouders een kleiner deel van de taart overhielden. Nu wordt de Amerikaanse belastingbetaler via de overheid mede-eigenaar. Bij Helion komt dat neer op ongeveer 1 procent van het bedrijf, gebaseerd op de laatste investeringsronde waarin het bedrijf op 15,5 miljard dollar werd gewaardeerd. Bij CFS is het precieze percentage onbekend, omdat het bedrijf zijn waardering niet openbaar heeft gemaakt.

Signaal na jaren van twijfel

Voor de fusie-industrie is het bedrag relatief klein. CFS heeft in totaal al zo'n 4 miljard dollar aan investeringen binnengehaald, Helion 3,2 miljard dollar. De belangenorganisatie Fusion Industry Association vroeg vorig jaar nog om een eenmalige injectie van 10 miljard dollar vanuit de overheid, omdat andere landen, met name China, fors investeren in fusie-energie. De Amerikaanse overheid droeg via het Department of Energy tot voor kort maar mondjesmaat bij: in de eerste jaren van een speciaal subsidieprogramma ging het om minder dan 50 miljoen dollar.

De nieuwe aanpak van de regering Trump is dus zowel een opsteker als een complicatie. Een opsteker, omdat de overheid fusie-energie blijkbaar als strategisch belangrijk ziet. Een complicatie, omdat investeerders nu moeten uitrekenen of verwatering door een overheidsbelang de extra subsidie waard is. Helion en CFS staan niet alleen: ook grondstoffenbedrijven als MP Materials en USA Rare Earth, en chipmaker Intel, gaven de overheid al een aandeel in ruil voor steun. Andere fusiebedrijven, zoals Thea Energy en Pacific Fusion, hielden wel vast aan de oude regeling zonder aandelenruil.

Wat betekent dit voor investeerders

De vraag is wat deze constructie doet met toekomstige investeringsrondes. Als een bedrijf later extra geld moet ophalen of in financiële problemen komt, telt mee wie voorrang krijgt: de overheid of private investeerders. Zowel Helion als CFS benadrukken dat de regeling de belangen van bedrijf en belastingbetaler juist gelijkschakelt. Critici vrezen dat de onzekerheid private investeerders juist kan afschrikken, precies op het moment dat de fusie-industrie nog miljarden extra nodig heeft om daadwerkelijk een centrale op het net aan te sluiten.