Onderschat eiwit blijkt cruciaal bij celdeling, ook in kankercellen

Het menselijk genoom bevat nog altijd verrassingen. Onderzoekers van de Sahlgrenska Academy, onderdeel van de Universiteit van Gothenburg, ontdekten een eiwit dat decennialang over het hoofd is gezien. Ze noemden het MSEP. Het bijzondere: het eiwit wordt gemaakt door een RNA-molecuul dat wetenschappers altijd hadden bestempeld als niet-coderend, dus als DNA dat geen instructies voor eiwitten bevat. Dat blijkt dus niet te kloppen.

Het RNA-molecuul heet ARHGEF17-AS1. Genetische databanken classificeerden dit stukje erfelijk materiaal als een zogeheten antisense-RNA zonder eiwitcoderende functie. Met moderne sequencing- en eiwitanalysetechnieken laat zich echter een groeiend 'verborgen proteoom' blootleggen: eiwitten die coderen vanuit delen van het genoom die onderzoekers eerder negeerden. MSEP is daar een voorbeeld van.

Een dubbele rol bij celdeling

Zowel het RNA-molecuul zelf als het eiwit MSEP blijken onmisbaar bij celdeling. Ze houden de mitotische spoel op orde, de structuur van eiwitdraden die chromosomen tijdens de deling uit elkaar trekt zodat elke dochtercel een volledige set erfelijk materiaal krijgt. Die draden moeten daarbij grijpen op de kinetochoor, het aangrijpingspunt op elk chromosoom.

Opvallend is dat het RNA-molecuul en het eiwit dat het produceert niet dezelfde taak uitvoeren. "Ze werken via verschillende paden in de cel, maar beide helpen ze dezelfde essentiële structuur te onderhouden tijdens celdeling", zegt Sagar Mahale, onderzoeker aan de Sahlgrenska Academy en eerste auteur van beide onderliggende studies. Door in gekweekte cellen apart de productie van het RNA-molecuul en van MSEP te blokkeren, konden de onderzoekers de twee functies van elkaar onderscheiden. De resultaten zijn gepubliceerd in twee artikelen in het wetenschappelijke tijdschrift Cell Reports.

Verhoogd in kankercellen

Omdat kankercellen sterk leunen op een goed functionerende celdeling om zich te kunnen delen en verspreiden, onderzochten de wetenschappers MSEP ook in kankerweefsel. Daaruit bleek dat de MSEP-niveaus in de onderzochte kankercellijnen hoger lagen dan in normale, gezonde cellijnen. Toen de onderzoekers vervolgens de hoeveelheid RNA verlaagden of de aanmaak van MSEP verstoorden in gekweekte baarmoederhalskankercellen, groeiden en vermenigvuldigden die cellen aantoonbaar minder goed.

"Deze bevindingen roepen de vraag op of bepaalde tumoren bijzonder afhankelijk zijn van MSEP om te kunnen blijven delen", zegt Chandrasekhar Kanduri, hoogleraar aan de Sahlgrenska Academy en seniorauteur van beide studies. Hij benadrukt tegelijk dat het te vroeg is om te concluderen dat het eiwit een aangrijpingspunt voor toekomstige kankerbehandelingen wordt. De bevindingen zijn namelijk gebaseerd op experimenten met gekweekte cellen in het laboratorium, niet op onderzoek in patiënten of levende tumoren. Vervolgonderzoek moet uitwijzen welke rol het RNA-molecuul en MSEP precies spelen in echte tumoren en in ander lichaamsweefsel.