1,7 miljoen geplande satellieten dreigen sterrenkunde te verwoesten

Sinds SpaceX in 2019 begon met het lanceren van zijn internetsatellieten Starlink, klagen astronomen over lichtstrepen die hun opnamen verpesten. Wat begon als een irritatie, dreigt nu uit te groeien tot een existentieel probleem voor de sterrenkunde. Volgens een nieuwe studie van ESO-astronoom Olivier Hainaut, gepubliceerd in het vakblad Astronomy & Astrophysics, liggen er wereldwijd plannen klaar voor 1,7 miljoen satellieten. Dat is meer dan honderd keer zoveel als er nu in de ruimte hangen.

Van 14.000 naar bijna 2 miljoen

Op dit moment cirkelen ongeveer 14.000 satellieten in een lage baan om de aarde, de meeste daarvan van Starlink. Dat aantal kan flink oplopen: SpaceX wil er nog eens een miljoen bijplaatsen, deels voor datacenters in de ruimte. Amazon werkt aan meer dan 3.000 satellieten voor zijn Leo-netwerk, en ook Chinese en Europese partijen als E-Space bouwen aan grote satelliet-megaconstellaties. Hainaut berekende wat dat betekent voor de Very Large Telescope van ESO in Chili: die dreigt tot 28 procent van zijn beeldveld te verliezen door satellieten van SpaceX alleen al. De Amerikaanse Vera C. Rubin-sterrenwacht kan straks meerdere uren waarnemingen per nacht kwijtraken.

Spiegels die feller schijnen dan de volle maan

Het grootste gevaar komt volgens de studie niet van internetsatellieten, maar van het Amerikaanse bedrijf Reflect Orbital. Dat wil tot 2035 zo'n 50.000 spiegelachtige satellieten lanceren die 's nachts zonlicht naar de aarde weerkaatsen. Binnen de lichtbundel, die minstens vijf kilometer breed is, wordt het licht vier keer feller dan een volle maan. Ook buiten die bundel blijven de satellieten zo helder als de planeet Venus. Volgens Hainaut zouden honderden van deze satellieten straks zelfs zichtbaar zijn vanuit een lichtvervuilde stad als München. De Amerikaanse toezichthouder FCC keurde de eerste lancering van Reflect Orbital al goed.

ESO trekt een grens bij 100.000

Hainaut concludeert dat er maximaal 100.000 zwakke, met het blote oog onzichtbare satellieten in omloop zouden mogen zijn om de nachtelijke hemel donker genoeg te houden voor wetenschappelijk onderzoek. Bij de huidige plannen wordt die grens vele malen overschreden. Naast lichtvervuiling wijst de astronoom op nog twee risico's: de onbekende milieueffecten van satellieten die uitgloeien in de atmosfeer, en de kans op een kettingbotsing tussen satellieten onderling, het zogeheten Kessler-syndroom. Ook NASA waarschuwde eerder dat drukke orbitale schillen rond de aarde het lastiger maken om gevaarlijke asteroïden op tijd te ontdekken. Canadese astronoom Samantha Lawler, niet betrokken bij de studie, noemt het kwalijk dat wetenschappers voortdurend moeten aantonen hoeveel data ze verliezen, terwijl commerciële bedrijven ondertussen vrij spel houden in de ruimte.