Nepdieren en gephotoshopte vogels: AI ondermijnt burgerwetenschap over natuur

Een doodsbladbidsprinkhaan die niet bestaat. Dat was de vondst van insectenspecialist Kris Anderson, toen hij op het burgerwetenschapsplatform iNaturalist een foto tegenkwam van een zeldzame mantis uit Maleisië. De vorm van de kop, de antennes en de patronen op het lijf klopten niet. Het dier bleek volledig gegenereerd met generatieve AI. Anderson, die al meer dan 26.000 waarnemingen op het platform heeft beoordeeld, waarschuwt dat dit soort vervalsingen steeds moeilijker te herkennen worden naarmate de technologie verbetert.

Een zeldzame vogel die nooit vloog

Het probleem beperkt zich niet tot insecten. In november 2025 dook op een Schotse vogelwebsite een foto op van een glanskopmees, een zeer zeldzame vogelsoort in Schotland. Vogelonderzoeker Alexander Lees van Manchester Metropolitan University zag meteen dat er iets niet klopte: de voeten en snavel van het dier waren misvormd. Ook deze foto bleek AI-gegenereerd. Lees publiceerde daarop samen met medewerkers van iNaturalist een opiniestuk in het vaktijdschrift Nature Ecology & Evolution, waarin ze waarschuwen dat databanken voor natuurwaarnemingen 'verontreinigd' kunnen raken met nepdata.

Volgens Lees is het probleem breder dan complete fantasiedieren. Minstens zo riskant zijn foto's die met AI worden 'verbeterd' of ontdaan van beeldruis. Zijn onderzoeksteam vroeg de Google-chatbot Gemini om een bestaande foto van een Zuid-Amerikaanse wielewaal 'er mooier uit te laten zien'. De AI voegde ongevraagd een rode vlek op de vleugel toe, waardoor de vogel plotseling leek op een compleet andere, Noord-Amerikaanse soort. Precies dit gebeurde ook echt op iNaturalist: een gebruiker bewerkte een foto op vergelijkbare wijze, wat leidde tot de eerste (foutieve) melding van die vogelsoort in Brazilië. De vervalsing werd ontdekt en verwijderd.

Waarom dit ertoe doet voor de wetenschap

Citizen science-platforms zoals iNaturalist en eBird zijn de afgelopen jaren uitgegroeid tot serieuze wetenschappelijke bronnen. Onderzoekers gebruiken de miljoenen door vrijwilligers ingestuurde waarnemingen voor studies naar vogeltrek, biodiversiteit en klimaateffecten. Als AI-fabricaties onopgemerkt in die datasets belanden, kunnen ze doorsijpelen naar wetenschappelijke publicaties, natuurtellingen en milieueffectrapportages zonder dat iemand het merkt.

Vervalsing van natuurwaarnemingen is overigens niet nieuw. Al in de 18e eeuw ontdekte de Deense insectenkenner Johann Christian Fabricius dat de zogeheten Charlton-citroenvlinder, destijds beschreven door bioloog Carl Linnaeus, in werkelijkheid een gewone citroenvlinder was met met de hand beschilderde vleugels. Ook de Atlas of Living Australia, een Australische databank voor biodiversiteitsgegevens, kreeg in het verleden al eenhoorns en tirannosaurussen aangeleverd. Het verschil is dat generatieve AI dit soort bedrog nu voor iedereen toegankelijk en overtuigend maakt, op een schaal die community's van vrijwillige controleurs dreigt te overweldigen.