EU wil via nieuwe veiligheidsstrategie toch achterdeur in versleutelde chats

De Europese Commissie heeft deze week de interne veiligheidsstrategie ProtectEU gepresenteerd. Het document moet de komende jaren de koers bepalen voor de aanpak van cybercriminaliteit, terrorisme en dreigingen van vijandige staten. Opvallend is dat encryptie opnieuw als knelpunt wordt genoemd: de Commissie wil dat opsporingsdiensten makkelijker bij versleutelde data kunnen.

In het stuk gebruikt Brussel voorzichtige bewoordingen. Er wordt gesproken over 'rechtmatige en effectieve toegang tot data voor rechtshandhaving' en het zoeken naar 'technologische oplossingen voor toegang tot versleutelde data'. Concreet betekent dit dat er een technologieroutekaart komt die moet uitzoeken hoe zo'n toegang eruit kan zien. Een wetsvoorstel is er nog niet, maar de bouwstenen daarvoor worden nu al gelegd.

Wat staat er in ProtectEU?

ProtectEU is opgebouwd rond zes actiepunten, waarvan 'effectievere instrumenten voor rechtshandhaving' er één is. Daaronder valt dus ook het aanpakken van cryptografie die politie en justitie in de weg zit. De Commissie wijst op groeiende dreigingen van vijandige staten, georganiseerde misdaad en cyberaanvallen op vitale infrastructuur als reden om in te grijpen. Verder wil Brussel meer inlichtingen delen tussen lidstaten via het Single Intelligence Analysis Capacity (SIAC) en Europol meer bevoegdheden geven, zodat het uitgroeit tot een volwaardige operationele politiedienst voor grensoverschrijdende zaken.

Waarom experts waarschuwen

Techbedrijven en privacyorganisaties reageren kritisch, zoals vaker bij dit soort plannen. Het probleem zit in de aard van encryptie zelf: dezelfde beveiliging die berichten geheim houdt voor criminelen, beschermt ook bankzaken, medische gegevens en overheidscommunicatie. Veel populaire chatapps gebruiken end-to-end-versleuteling, waarbij alleen verzender en ontvanger de inhoud kunnen lezen. Bouw je daar een achterdeur in voor de politie, dan is die achterdeur in theorie ook te vinden en te misbruiken door hackers, criminelen of de 'vijandige staten' die de EU juist wil buitensluiten.

ProtectEU belooft dat cybersecurity en grondrechten overeind blijven zodra zo'n toegang er komt, maar critici noemen dat een belofte die niemand waar kan maken. Zodra een achterdeur bestaat, is die niet exclusief voor goedbedoelende opsporingsdiensten te houden. Dit is niet de eerste keer dat de EU deze weg inslaat: eerdere pogingen om chatcontrole of encryptiebeperkingen wettelijk te verankeren, liepen vast op precies dit bezwaar. Met ProtectEU legt de Commissie geen wet vast, maar wel de agenda voor de jaren die komen.