Europa keurt bionisch oog goed tegen blindheid door maculadegeneratie

Wereldwijd hebben meer dan vijf miljoen mensen last van geografische atrofie, het eindstadium van droge maculadegeneratie. Deze oogziekte vernietigt de fotoreceptoren in het centrum van het netvlies, het gebied dat we nodig hebben om te lezen en gezichten te herkennen. Tot nu toe bestonden er alleen medicijnen die de ziekte konden afremmen, maar niets kon het verloren zicht terugbrengen. Daar lijkt nu verandering in te komen: de Europese Unie heeft een CE-keurmerk toegekend aan het PRIMA-systeem van het Californische neurotech-bedrijf Science Corporation.

Een chip die de taak van kapotte fotoreceptoren overneemt

Het hart van het systeem is een implantaat kleiner dan een rijstkorrel, dat chirurgisch onder de macula wordt geplaatst. De patiënt draagt daarnaast een bril met een ingebouwde camera. Die camera zet beelden om in bijna-infrarood licht, een golflengte die het menselijk oog niet kan waarnemen. Dat licht wordt naar het implantaat gestuurd, dat op dezelfde manier werkt als een zonnepaneel: het zet het licht om in elektrische pulsjes. Die pulsjes stimuleren zogeheten bipolaire cellen, netvliescellen die normaal gesproken door de ziekte gespaard blijven. Omdat het implantaat werkt met infrarood licht, verstoort het eventueel nog aanwezig natuurlijk zicht niet. Daarmee is PRIMA in feite een vorm van een brain-computer interface: een technologie die rechtstreeks communiceert met het zenuwstelsel.

Duidelijke verbetering, maar geen genezing

In een klinische studie met 38 patiënten in vijf landen, gepubliceerd vorig jaar in The New England Journal of Medicine, gingen deelnemers er gemiddeld 25,5 letters op vooruit op een standaard oogkaart, meer dan vijf regels. Dankzij het CE-keurmerk mag het implantaat nu in dertig Europese landen worden verkocht. Volgens Science Corporation krijgen de eerste patiënten in Duitsland binnen enkele weken een implantaat, gevolgd door Italië, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. In de Verenigde Staten heeft het apparaat nog geen volledige goedkeuring, maar wel bijzondere statussen van de Amerikaanse toezichthouder FDA. Het resultaat is overigens geen normaal zicht: de beelden zijn zwart-wit en het gezichtsveld is smal. Topman Max Hodak omschreef het tegenover de Financial Times als kijken door een rietje. Ook is intensieve training van maanden nodig voordat patiënten er echt profijt van hebben.

Belangrijk signaal voor de neurotech-sector

De goedkeuring is ook nieuws voor de bredere neurotech-industrie, die de afgelopen jaren miljarden aan investeringen kreeg maar nog weinig omzet liet zien. Hodak, die het bedrijf Neuralink mee oprichtte met Elon Musk voordat hij Science Corporation begon, hoopt dat de verkoop van PRIMA de financiële basis vormt voor ambitieuzere projecten. Zo werkt zijn bedrijf aan zogeheten biohybride interfaces, waarbij genetisch aangepaste levende zenuwcellen worden gebruikt in plaats van metalen draadjes. Dat vraagt gespecialiseerde celengineering om neuronen zo te programmeren dat ze veilig met apparatuur kunnen samenwerken. Ook concurrent Neuralink werkt aan een vergelijkbaar implantaat voor blinden, genaamd Blindsight, dat dit jaar in mensen wordt getest. Voor mensen met deze specifieke vorm van blindheid is dit implantaat een vorm van neuroprothese: techniek die een verloren lichaamsfunctie overneemt.