AI, geen kwantumcomputer, is de nieuwe bedreiging voor onze versleuteling

Jarenlang gingen cybersecurity-experts ervan uit dat vooral de kwantumcomputer een bedreiging vormt voor de versleuteling die internetverkeer, bankbetalingen en digitale handtekeningen beschermt. Nieuw onderzoek laat zien dat er een andere, veel directere dreiging opduikt: kunstmatige intelligentie die wiskundige problemen oplost die decennialang als onoplosbaar golden. Die AI-doorbraken kunnen de basis onder bestaande versleutelingsmethodes sneller wegslaan dan verwacht.

Een decennialang wiskundig raadsel doorbroken

Op 26 oktober 2026 maakte AI-bedrijf OpenAI bekend dat een van zijn AI-systemen de Exponential Time Hypothesis (ETH) heeft weerlegd. Dit is een veelgebruikt wiskundig uitgangspunt dat stelt dat bepaalde complexe rekenproblemen altijd exponentieel moeilijker worden naarmate ze groter worden, vergelijkbaar met een opgave die bij elke extra stap in moeilijkheid verdubbelt. Vrijwel alle moderne cryptografie vertrouwt erop dat dit soort problemen te moeilijk blijft om in een redelijke tijd te kraken. OpenAI stelt dat zijn AI een methode heeft gevonden die deze exponentiele groei omzeilt. Het bewijs is gecontroleerd met Lean, een computerprogramma dat wiskundige bewijzen stap voor stap verifieert, en wordt nu door onafhankelijke wiskundigen bekeken. Belangrijk: een theoretische doorbraak betekent niet automatisch dat een aanval in de praktijk ook snel genoeg is om bruikbaar te zijn.

AI kraakte al een beveiligingssysteem

Dat AI ook concreet cryptografie kan aanvallen, bewees AI-bedrijf Anthropic al in juli 2026. Met behulp van AI-modellen verbeterden onderzoekers een aanval op HAWK, een kandidaat voor post-kwantum digitale handtekeningen, versleutelingsmethodes die zijn ontworpen om ook kwantumcomputers te weerstaan. In een kleine testversie slaagden de onderzoekers erin de geheime sleutel te achterhalen. Het kostte ongeveer 60 uur en 100.000 dollar aan rekenkracht. Een aanval op een volwaardige, in de praktijk gebruikte versie van HAWK blijft voorlopig onhaalbaar, maar de ontwikkelaars trokken het voorstel op 29 juli toch terug. De Amerikaanse standaardisatie-organisatie NIST benadrukt dat dit geen gevolgen heeft voor de al vastgestelde post-kwantumstandaarden, zoals ML-KEM. Begin oktober adviseerde ook de Duitse cyberbeveiligingsdienst BSI tegen gebruik van een andere methode, Classic McEliece, al ging dat om een apart probleem zonder aangetoonde aanval.

Een alternatief: communiceren met licht

Een heel andere aanpak heet kwantumsleuteldistributie, kortweg QKD. Daarbij wisselen twee locaties speciaal voorbereide lichtsignalen uit om een geheime sleutel af te spreken. De veiligheid steunt niet op een moeilijk wiskundig probleem, maar op natuurwetten: afluisteren verstoort het signaal meetbaar. Toch zien zowel de Amerikaanse inlichtingendienst NSA als de Britse cyberbeveiligingsdienst NCSC QKD nog niet als geschikt voor overheids- of defensiesystemen, onder meer omdat het dure, speciale apparatuur vereist en andere beveiligingsproblemen niet oplost. De Europese standaardisatieorganisatie ETSI beschouwt QKD vooral als aanvulling op, niet als vervanging van, post-kwantumcryptografie.

Wat bedrijven nu kunnen doen

Onderzoekers van onder meer de universiteiten van Haifa en Tel Aviv adviseren bedrijven om niet te wachten op een definitieve doorbraak. Organisaties moeten nu al in kaart brengen welke systemen van welke versleuteling afhankelijk zijn, overstappen op gestandaardiseerde post-kwantummethodes en zorgen dat ze snel kunnen schakelen als een methode onveilig blijkt. Voor een bank betekent dat concreet: betalingen moeten blijven werken terwijl de onderliggende beveiliging verandert. De grootste les van 2026 is dat de volgende aanval op onze versleuteling misschien niet van een krachtigere machine komt, maar van een slimmer idee, gevonden door AI.